Affichage des articles dont le libellé est Aglam n wadeg. Afficher tous les articles
Affichage des articles dont le libellé est Aglam n wadeg. Afficher tous les articles

Taddart-iw - Aglam n wadeg - Ḥmed Nekkar

Taddart-iw - aglam n wadeg
Taddart-iw - Description du lieu

Ḥ. NEKKAR
Taddart-iw - Aglam n wadeg - Ḥmed Nekkar - Aḍris agelman


Taddart-iw tecbaḥ, temlaḥ ayen din, acku tuzga-d s ufella n tiγilt, zzin-as-id yidurar d yiγallen si yal tama, tiqucac n tγaltin dlent s umadaγ azegzaw, tiγaltin-a ttḥarabent fell-as aḍu i d-yettsuḍun seg yizuγar n wadda.

Tura udem n taddart-iw la yettitrir, yal axxam yewweḍ-it ubrid n tkerrust. leḥwari s lebni amaynut, ixxamen jeyyren s temlel, s tewreγ, yal axxam amek yettwajeyyer. Tiḥuna yal tiγmert. Deg yiḍ tiftilin yal axxam ttlejlijent am yitran deg yigenni.

Simmal la ttnernin deg-s yimdanen, simmal la ttnernin yixxamen, qrib attuγal ttamdint.

Aɣerbaz El Imam El Hewwari - Khaled Achoui - Aglam n wadeg

Aɣerbaz El Imam El Hewwari - Aglam n wadeg

Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 7. Yebrir 2020

Aɣerbaz El Imam El Hewwari - Khaled Achoui - Aglam n wadeg
© Image copyright Google Maps

    Aɣerbaz amenzu El Imam El Hewwari d amecṭuḥ, yella deg tlemmast n temdint n Wehran. Yezga-d deg uzniq Philipe, nnig n yiɣrem aqbur akk deg Wehran Sidi Lhewwari. Yebɛed s wazal n 100 n lmitrat ɣef umraḥ n yimrigen.
 
    Ɣef tama-s tazelmaḍt, tella tmesgida (lǧameɛ) El Baca, i bnan Yiṭurkiyen deg useggas n 1796. Nnig-s, seg tama tayeffust, yella leqṣer El Bay, yettwabnan daɣen deg tallit n Yiṭurkiyen asmi llan deg tmurt-nneɣ.

    Aɣerbaz daxel, yesɛa seddis n tneɣriyin, asira n tnemhalt, taxxamt n uɛessas d umraḥ amecṭuḥ, deg-s tturaren yinelmaden mi ara d-ffɣen seg tesmilt.

    Sselmaden deg uɣerbaz seddis n yiselmaden n taɛrabt, yiwen n tmaziɣt, wayeḍ n tefransist. Aɣerbaz El Imam El Hewwari, gar yiɣerbazen iqburen (iqdimen) deg Wehran, bnan-t Yirumyen deg useggas n 1881.

Timgad - Aglam n wadeg - Khaled Achoui

Tamnaḍt n Timgad
Aglam n wadeg

Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 7.Yebrir 2020

Timgad - Tamugadi - Aglam n wadeg - Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui


© Image copyright flickr

    Timgad neɣ Tamugadi, d yiwet n temdint taqdimt i yellan deg lwilaya n Tbatent (Batna), i d-izegren aṭas n leqrun, mazal ar ass-a later-is d lbenyan-is. D tamnaḍt i d-ǧǧan Rruman, xedmen-tt akken ilaq, ama d ixxamen-is, iberdan-is d wayen niḍen. Rruman, yal aḥric fkan-as azal-is, ɣef waya i xedmen leswaq, tiḥuna, lḥemmamat, amezgun ...atg.
 
    Tesɛa Timgad tamkerḍit tameqqrant n yidlisen, tezga-d deg tlemmast n temdint. Tamdint-a tamecṭuḥt, yettwazedɣen sɣur kra n yimezdaɣ, yettwassnen s lehna d talwit deg temɛict-nsen. Daɣen d tamdint n tfellaḥt d wuẓẓu, ttekken-as-d waman seg ubaraj n Kedyet Medwar i yellan dinna deg Timgad, akken daɣen i yessawaḍ aman n tissit yelhan arma d tamdint n Batna.

Taɣerdayt (Ɣerdaya) - Aglam n wadeg - Khaled Achoui

Khaled Achoui
Aglam n wadeg
Ɣerdaya (Taɣerdayt)

Taɣerdayt (Ɣerdaya) - Aglam n wadeg - Khaled Achoui
© Image copyright flickr

    Ɣerdaya, d yiwet n twilayt seg twilayin n Lezzayer, s tmaziɣt neqqar-as Taɣerdayt. Tezga-d deg ugafa n tneẓruft (sseḥra) n tmurt-nneɣ. Tebɛed s 600 km ɣef Lezzayer tamanaɣt. Tilisa-ines, seg ugafa ḥerrent-tt-id twilayin i wumi ssawalen tiwwura n sseḥra, Leɣwaṭ akked Ǧelfa, seg umalu d tiwilayin n Lbeyyeḍ d Adrar. Seg usamar d Wergla, ma seg unẓul d Tamenraset. Yuweḍ umḍan n yimezdaɣ n Ɣerdaya ɣer 93423 d amezdaɣ deg useggas n 2008.
 
    Ixxamen-is am leqsur, bnan s uẓru d wakal iṣeḥḥan. Talemmast n temdint tettemcabi ɣer tqessult (aḍebsi). Imezdaɣ-is d Imẓabiyen, ar ass-a, ṭṭfen deg wansayen-nsen (leɛwayed-nsen). Qeddcen deg temguri taqburt, am tzerbit n Ɣerdaya yettwassnen aṭas, xeddmen daɣen iselsa n leqṭen am ubernus, akked nnqec ɣef nnḥas d usɣar d lxedma n uglim d ufexxar. Sɛan lɛid n tzerbit i d-yettezzin yal aseggas. Mazal-iten ttmeslayen (heddren) tamaziɣt (tumẓabt).
 
    Ɣerdaya d tamnaḍt n tmerrit d uḥewwes. Tettwassen s sebɛa leqṣur, yal wa seg wanisa i tt-id-iḥudd, ttwaxedmen deg yiseggasen n 1000, 1300 d 1600 (Tajnint, At Bunura, Taɣerdayt, At Yezgen, At Mlict, Iguraren, At Beryan).
 
Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 7, Yebrir 2020.

Aglam n wadeg s tikli - Acercar n Yimeɣninen - Mass Musuni Ṭayeb

Acercar n Yimeɣninen - Aglam n wadeg s tikli - Mass Musuni Ṭayeb
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 8. Yennayer 2021

Aglam n wadeg s tikli - Acercar n Yimeɣninen - Mass Musuni Ṭayeb

    Tudrin n tmazɣa d izurar ɣef yidurar, yal yiwet tcebbeḥ d tislit ɣef yidurar, d agerruj n talsa, tessebgan-d yiwet n ccbaḥa d thuski d tfulki yettudammen d sser, tamurt n Leqbayel d talelluct, tiɣaltin , idurar, isaffen iɣezran, insisen d tmedwa, tiregwa d yicercaren .
 
    Akken kan ara k-yefk ubrid ɣer tudrin n Leɛzib, sya usya d isekla, abrid yezzi idewwer, isawen srid qbala ar Yiɣil, timnanḍin mzuzarent ta deg ta, myuṭṭafent afus deg ufus, mi d-teffɣeḍ i temdint n Leɛzib ad d-taɣeḍ abrid alamma d taḥeccaḍt, zzi kan ɣef zelmeḍ abrid ad yebdu tuzzya tunnḍa alamma tuḍeḍ akal amellal, dinna abeḥri ikeččem turin yessifsus ɣef wul, akken kra ad teṭṭerḍqeḍ Iɣil n Waḍu , amḍiq-a iwehha dayen kan syinna ad d-tebduḍ ad d-tettwaliḍ tamdint d akessar , ussan n waḍu dinna d taɛeǧǧaǧt yettsuḍu-d irennu yetthubbu yeffus zelmeḍ, ḍegger kan tiṭ-ik ɣef tzelmaḍt ad twaliḍ taddart n Ɛiyac, asmi tella di zzman-is teččur d imezdaɣ, tura d tasusmi, yezdel lxuf deg-s, segmi amezdaɣ aneggaru yenser syin melmi kan.

    Abrid ur ɣezzif mi ara tkemmleḍ tikli ad tkecmeḍ Ibacaten neɣ Imrabḍen, ixammen mferzaɛen wa nnig wa ddaw ubrid, rrif rrif tizeɣwa mcuddent ta deg ta, akken kan ara teffɣeḍ seg-s ma tḍeggreḍ allen nnig-s ad twaliḍ aɣerbaz amenzu n taddart (Muḥend Ulhanǧ ) iseqqef s uqermud d azewwaɣ, ibedd di tiɣilt yessawal i tmussni, yiwet n ddura i d-yeggran akken ad nekcem taddart Imaɣninen, amzun akken yessawal-d ssut n yimeɣrasen yemmuten ɣef tlelli, ha-tt-an Tiɣilt Iṭarnac. Udem d udem nniḍen , tettmar-d tfulki d ccbaḥa dayen kan, allen tteccḍent akkin akka akken ad walint, ddaw, nnig, yeffus, zelmeḍ, syinna ad ak-id-iban d akessar ar tala Luli, Acercar n Yimeɣninen.

    Acercar, yezyeb aṭas. Qqaren-as daɣen Asif umezyab, yettazzal d aman, yettfeǧǧiǧ yesrugmut ad as-tesleḍ si lebɛid ittawi-d tizlatin n lḥif d uɣilif n tumert d lferḥ. Aman deg-s ur ttfakan, ttazzalen-d si tɣaltin n Yiɣil d Yimdunen ideg ur tettfakka tzegzewt, sya usya mɣin-d yisekla, d yimɣan n yal tawsit, teɣzi-s azal n 50 lmitrat , di tehri azal n 20 tikkwal 10 n lmitrat, di tefsut timeqqwa-s ttuɣalent d initen am teslit n unẓar, d aggus n tteryel, tiɣimit din tesnubgay-d iḥulfan ilewwaɣen, yessifsus ɣef wallaɣ d wul taẓẓayt, issettuy iɣeblan d zzhir n temdinin.

Aglam n wadeg s tikli - Acercar n Yimeɣninen - Mass Musuni Ṭayeb
 
    Yettaf deg-s iman-is yal aɛeyyal n twennaḍt, aseklu, imɣi, ajeǧǧig d ufrux, ittak nnuba i tudert, imezdaɣ d yilmeẓyen n taddart ttnubguyen ɣer din timeddiyin aladɣa deg wussan n tefsut, rrif- is llant tmizar zzint-as-d amesyas, rezzunt-d ɣer din di tallit n teknisya (ḥeblemluk) d uzemmur, ad tesleḍ kan i leɛwaq tuẓẓafin d usebrireḥ n yimeksawen, d wujaq n yiqrar mi ttmerriḥen, d kra n yilmeẓyen yekkaten snitra, tjemmaɛ-iten-id tezlit taqbaylit, ttawin-d ɣef tlufa n tudert n yal ass, ɣef tirga, ɣef usirem, tettun iɣblan d unezgum, ttaran-d i wudem taḍsa, tettfukti tegmat d tlelli din. Am waṭas n yiberdan d tudrin , yezdeɣ-itent tura layas d tsusmi, anda akk ayen iɛeddan?! Ula d iberdan msan fkan nnuba i yinijel, yemɣi-d lxuf deg umadaɣ. Acercar ifud tura, ifud ɣas ma mazal yessawal-d mi ara yettseyyix s waman, yessawal-d i wussan ad d-uɣalen, i tarwa-s ad d-smektin ussan-nni, i yimerriyen d yinebgawen ula si tmura niḍen i t-id-yettmerrin zik nni.

    Ay acercar n taddart-nneɣ, kečč d inigi n wayen iɛeddan, aqel-aɣ akken nella iḍelli, ad d-nuɣal ɣer-k yal tameddit, ad d-ncebbeḥ tiblaḍin mi asent-nettezzi zik-nni, ussan n temẓi fkan iẓuran deg-neɣ, tamurt ad d-tessawal ahaw ad as-nerr awal, ad d-neḥyu iḍelli ad t-nerr xir n zik-nni, tudrin ad tent-yeččar usirem, adrar iẓẓel-d irebbi i tarwa-s, tamurt teffud, ffuden tarwa-s.