Affichage des articles dont le libellé est Aglam n wadeg. Afficher tous les articles
Affichage des articles dont le libellé est Aglam n wadeg. Afficher tous les articles

Taddart-iw - Aglam n wadeg - Ḥmed Nekkar

Taddart-iw - aglam n wadeg
Taddart-iw - Description du lieu

Ḥ. NEKKAR
Taddart-iw - Aglam n wadeg - Ḥmed Nekkar - Aḍris agelman


Taddart-iw tecbaḥ, temlaḥ ayen din, acku tuzga-d s ufella n tiγilt, zzin-as-id yidurar d yiγallen si yal tama, tiqucac n tγaltin dlent s umadaγ azegzaw, tiγaltin-a ttḥarabent fell-as aḍu i d-yettsuḍun seg yizuγar n wadda.

Tura udem n taddart-iw la yettitrir, yal axxam yewweḍ-it ubrid n tkerrust. leḥwari s lebni amaynut, ixxamen jeyyren s temlel, s tewreγ, yal axxam amek yettwajeyyer. Tiḥuna yal tiγmert. Deg yiḍ tiftilin yal axxam ttlejlijent am yitran deg yigenni.

Simmal la ttnernin deg-s yimdanen, simmal la ttnernin yixxamen, qrib attuγal ttamdint.

Aɣerbaz El Imam El Hewwari - Khaled Achoui - Aglam n wadeg

Aɣerbaz El Imam El Hewwari - Aglam n wadeg

Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 7. Yebrir 2020

Aɣerbaz El Imam El Hewwari - Khaled Achoui - Aglam n wadeg
© Image copyright Google Maps

    Aɣerbaz amenzu El Imam El Hewwari d amecṭuḥ, yella deg tlemmast n temdint n Wehran. Yezga-d deg uzniq Philipe, nnig n yiɣrem aqbur akk deg Wehran Sidi Lhewwari. Yebɛed s wazal n 100 n lmitrat ɣef umraḥ n yimrigen.
 
    Ɣef tama-s tazelmaḍt, tella tmesgida (lǧameɛ) El Baca, i bnan Yiṭurkiyen deg useggas n 1796. Nnig-s, seg tama tayeffust, yella leqṣer El Bay, yettwabnan daɣen deg tallit n Yiṭurkiyen asmi llan deg tmurt-nneɣ.

    Aɣerbaz daxel, yesɛa seddis n tneɣriyin, asira n tnemhalt, taxxamt n uɛessas d umraḥ amecṭuḥ, deg-s tturaren yinelmaden mi ara d-ffɣen seg tesmilt.

    Sselmaden deg uɣerbaz seddis n yiselmaden n taɛrabt, yiwen n tmaziɣt, wayeḍ n tefransist. Aɣerbaz El Imam El Hewwari, gar yiɣerbazen iqburen (iqdimen) deg Wehran, bnan-t Yirumyen deg useggas n 1881.

Timgad - Aglam n wadeg - Khaled Achoui

Tamnaḍt n Timgad
Aglam n wadeg

Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 7.Yebrir 2020

Timgad - Tamugadi - Aglam n wadeg - Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui


© Image copyright flickr

    Timgad neɣ Tamugadi, d yiwet n temdint taqdimt i yellan deg lwilaya n Tbatent (Batna), i d-izegren aṭas n leqrun, mazal ar ass-a later-is d lbenyan-is. D tamnaḍt i d-ǧǧan Rruman, xedmen-tt akken ilaq, ama d ixxamen-is, iberdan-is d wayen niḍen. Rruman, yal aḥric fkan-as azal-is, ɣef waya i xedmen leswaq, tiḥuna, lḥemmamat, amezgun ...atg.
 
    Tesɛa Timgad tamkerḍit tameqqrant n yidlisen, tezga-d deg tlemmast n temdint. Tamdint-a tamecṭuḥt, yettwazedɣen sɣur kra n yimezdaɣ, yettwassnen s lehna d talwit deg temɛict-nsen. Daɣen d tamdint n tfellaḥt d wuẓẓu, ttekken-as-d waman seg ubaraj n Kedyet Medwar i yellan dinna deg Timgad, akken daɣen i yessawaḍ aman n tissit yelhan arma d tamdint n Batna.

Taɣerdayt (Ɣerdaya) - Aglam n wadeg - Khaled Achoui

Khaled Achoui
Aglam n wadeg
Ɣerdaya (Taɣerdayt)

Taɣerdayt (Ɣerdaya) - Aglam n wadeg - Khaled Achoui
© Image copyright flickr

    Ɣerdaya, d yiwet n twilayt seg twilayin n Lezzayer, s tmaziɣt neqqar-as Taɣerdayt. Tezga-d deg ugafa n tneẓruft (sseḥra) n tmurt-nneɣ. Tebɛed s 600 km ɣef Lezzayer tamanaɣt. Tilisa-ines, seg ugafa ḥerrent-tt-id twilayin i wumi ssawalen tiwwura n sseḥra, Leɣwaṭ akked Ǧelfa, seg umalu d tiwilayin n Lbeyyeḍ d Adrar. Seg usamar d Wergla, ma seg unẓul d Tamenraset. Yuweḍ umḍan n yimezdaɣ n Ɣerdaya ɣer 93423 d amezdaɣ deg useggas n 2008.
 
    Ixxamen-is am leqsur, bnan s uẓru d wakal iṣeḥḥan. Talemmast n temdint tettemcabi ɣer tqessult (aḍebsi). Imezdaɣ-is d Imẓabiyen, ar ass-a, ṭṭfen deg wansayen-nsen (leɛwayed-nsen). Qeddcen deg temguri taqburt, am tzerbit n Ɣerdaya yettwassnen aṭas, xeddmen daɣen iselsa n leqṭen am ubernus, akked nnqec ɣef nnḥas d usɣar d lxedma n uglim d ufexxar. Sɛan lɛid n tzerbit i d-yettezzin yal aseggas. Mazal-iten ttmeslayen (heddren) tamaziɣt (tumẓabt).
 
    Ɣerdaya d tamnaḍt n tmerrit d uḥewwes. Tettwassen s sebɛa leqṣur, yal wa seg wanisa i tt-id-iḥudd, ttwaxedmen deg yiseggasen n 1000, 1300 d 1600 (Tajnint, At Bunura, Taɣerdayt, At Yezgen, At Mlict, Iguraren, At Beryan).
 
Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 7, Yebrir 2020.

Aglam n wadeg s tikli - Acercar n Yimeɣninen - Mass Musuni Ṭayeb

Acercar n Yimeɣninen - Aglam n wadeg s tikli - Mass Musuni Ṭayeb
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 8. Yennayer 2021

Aglam n wadeg s tikli - Acercar n Yimeɣninen - Mass Musuni Ṭayeb

    Tudrin n tmazɣa d izurar ɣef yidurar, yal yiwet tcebbeḥ d tislit ɣef yidurar, d agerruj n talsa, tessebgan-d yiwet n ccbaḥa d thuski d tfulki yettudammen d sser, tamurt n Leqbayel d talelluct, tiɣaltin , idurar, isaffen iɣezran, insisen d tmedwa, tiregwa d yicercaren .
 
    Akken kan ara k-yefk ubrid ɣer tudrin n Leɛzib, sya usya d isekla, abrid yezzi idewwer, isawen srid qbala ar Yiɣil, timnanḍin mzuzarent ta deg ta, myuṭṭafent afus deg ufus, mi d-teffɣeḍ i temdint n Leɛzib ad d-taɣeḍ abrid alamma d taḥeccaḍt, zzi kan ɣef zelmeḍ abrid ad yebdu tuzzya tunnḍa alamma tuḍeḍ akal amellal, dinna abeḥri ikeččem turin yessifsus ɣef wul, akken kra ad teṭṭerḍqeḍ Iɣil n Waḍu , amḍiq-a iwehha dayen kan syinna ad d-tebduḍ ad d-tettwaliḍ tamdint d akessar , ussan n waḍu dinna d taɛeǧǧaǧt yettsuḍu-d irennu yetthubbu yeffus zelmeḍ, ḍegger kan tiṭ-ik ɣef tzelmaḍt ad twaliḍ taddart n Ɛiyac, asmi tella di zzman-is teččur d imezdaɣ, tura d tasusmi, yezdel lxuf deg-s, segmi amezdaɣ aneggaru yenser syin melmi kan.

    Abrid ur ɣezzif mi ara tkemmleḍ tikli ad tkecmeḍ Ibacaten neɣ Imrabḍen, ixammen mferzaɛen wa nnig wa ddaw ubrid, rrif rrif tizeɣwa mcuddent ta deg ta, akken kan ara teffɣeḍ seg-s ma tḍeggreḍ allen nnig-s ad twaliḍ aɣerbaz amenzu n taddart (Muḥend Ulhanǧ ) iseqqef s uqermud d azewwaɣ, ibedd di tiɣilt yessawal i tmussni, yiwet n ddura i d-yeggran akken ad nekcem taddart Imaɣninen, amzun akken yessawal-d ssut n yimeɣrasen yemmuten ɣef tlelli, ha-tt-an Tiɣilt Iṭarnac. Udem d udem nniḍen , tettmar-d tfulki d ccbaḥa dayen kan, allen tteccḍent akkin akka akken ad walint, ddaw, nnig, yeffus, zelmeḍ, syinna ad ak-id-iban d akessar ar tala Luli, Acercar n Yimeɣninen.

    Acercar, yezyeb aṭas. Qqaren-as daɣen Asif umezyab, yettazzal d aman, yettfeǧǧiǧ yesrugmut ad as-tesleḍ si lebɛid ittawi-d tizlatin n lḥif d uɣilif n tumert d lferḥ. Aman deg-s ur ttfakan, ttazzalen-d si tɣaltin n Yiɣil d Yimdunen ideg ur tettfakka tzegzewt, sya usya mɣin-d yisekla, d yimɣan n yal tawsit, teɣzi-s azal n 50 lmitrat , di tehri azal n 20 tikkwal 10 n lmitrat, di tefsut timeqqwa-s ttuɣalent d initen am teslit n unẓar, d aggus n tteryel, tiɣimit din tesnubgay-d iḥulfan ilewwaɣen, yessifsus ɣef wallaɣ d wul taẓẓayt, issettuy iɣeblan d zzhir n temdinin.

Aglam n wadeg s tikli - Acercar n Yimeɣninen - Mass Musuni Ṭayeb
 
    Yettaf deg-s iman-is yal aɛeyyal n twennaḍt, aseklu, imɣi, ajeǧǧig d ufrux, ittak nnuba i tudert, imezdaɣ d yilmeẓyen n taddart ttnubguyen ɣer din timeddiyin aladɣa deg wussan n tefsut, rrif- is llant tmizar zzint-as-d amesyas, rezzunt-d ɣer din di tallit n teknisya (ḥeblemluk) d uzemmur, ad tesleḍ kan i leɛwaq tuẓẓafin d usebrireḥ n yimeksawen, d wujaq n yiqrar mi ttmerriḥen, d kra n yilmeẓyen yekkaten snitra, tjemmaɛ-iten-id tezlit taqbaylit, ttawin-d ɣef tlufa n tudert n yal ass, ɣef tirga, ɣef usirem, tettun iɣblan d unezgum, ttaran-d i wudem taḍsa, tettfukti tegmat d tlelli din. Am waṭas n yiberdan d tudrin , yezdeɣ-itent tura layas d tsusmi, anda akk ayen iɛeddan?! Ula d iberdan msan fkan nnuba i yinijel, yemɣi-d lxuf deg umadaɣ. Acercar ifud tura, ifud ɣas ma mazal yessawal-d mi ara yettseyyix s waman, yessawal-d i wussan ad d-uɣalen, i tarwa-s ad d-smektin ussan-nni, i yimerriyen d yinebgawen ula si tmura niḍen i t-id-yettmerrin zik nni.

    Ay acercar n taddart-nneɣ, kečč d inigi n wayen iɛeddan, aqel-aɣ akken nella iḍelli, ad d-nuɣal ɣer-k yal tameddit, ad d-ncebbeḥ tiblaḍin mi asent-nettezzi zik-nni, ussan n temẓi fkan iẓuran deg-neɣ, tamurt ad d-tessawal ahaw ad as-nerr awal, ad d-neḥyu iḍelli ad t-nerr xir n zik-nni, tudrin ad tent-yeččar usirem, adrar iẓẓel-d irebbi i tarwa-s, tamurt teffud, ffuden tarwa-s.

Ssaḥel - Buzgan - Aglam n wadeg - taddart

Ssaḥel - Buzgan - Aglam n wadeg

Ssaḥel - Buzgan - Bouzguéne - Aglam n wadeg - taddart - beau village kabyle

    Seg taddart i wumi d-zzin yiguduyen, tuɣal s’’uẓayer’’ n taddart tamezwarut deg tezdeg, Ssaḥel i d-yezgan deg tɣiwant n Buzgan (anẓul agmuḍan n Tizi Uzzu), tessaweḍ ad tawi Arraz Rabah Aissat n taddart zeddigen n ugezdu, almend n wussisen n yimezdaɣ-is deg wayen yerzan aḥareb ɣef twennaḍt akked ushuski n tellunt tanagdudt.

    Kraḍ n yikilumitren i yellan gar taddart n Ssaḥel akked temdint n Buzgan. Nezmer ad nekcem ɣer taddart seg yiwen n ubrid i d-iṣubben. Ssqef n tnezduɣin timezwura, zzin-asent-d yisekla akked yimɣan n ucebbeḥ. Ddaw n ubrid, s amnaṛ n taddart, sersen-d yiwet n tbeḥnuqt i ɛelqen gar tenqelt akked tzemmurt ideg d-yura "Anṣuf Yis-wen ɣer Taddart n Ssaḥel". Takbabt taɣelnawt daɣen ɛelqen-tt-id. Tiḍwisin n yimɣan n ucebbeḥ ilan iferrawen akked yijeǧǧigen at yiniten yemgaraden zzirgen-ten-id ɣef yiri n ubrid yettawin ɣer taddart, yeldin tawwurt i cbaḥa n ugama. Tezdeg, acebbeḥ yefti deg akk talɣiwin n tseftit deg taddart n Ssaḥel.
 
Seg tansa antirnit: APS.dz
12 di wunbir 2019

Aẓru n War - Aglam n wadeg s tikli - Sidhum Kusayla

Aglam n wadeg s tikli
Sidhum Kusayla

Aẓru n War

Aẓru n War - Azroubar Mizrana Tigzirt - Aglam n wadeg s tikli

     Aẓru n War, d taddart yellan di lqern wis 18 (1730-1750). Akken i d-ulsen yimɣaren n zik, amezdaɣ amezwaru n taddart-agi qqaren-as, Umniɛ bu Mejjan, qqaren-as akka imi i yesɛa claɣem d imeqqranen yerna bernen.

     Umniɛ bu mejjan iruḥ-d si taddart n Arbi i d-yezgan deg Yiflisen, irewl-d netta akked ukkuẓ n warraw-is, Muḥend, Uhebbi, Saɛdi, akked Sliman. Irewl-d imi as-nɣan akk arraw-is niḍen, yeṭṭef-d abrid-is ileḥḥu, ileḥḥu armi yuweḍ ɣer tlemmast n teẓgi, anda i d-yufa yiwen n uẓru d ameqqran, imir yeqqim yezdeɣ ddaw-as akked warraw-is.

    Semman-as i taddart-agi, Aẓru n War imi yella deg-s yiwen n uẓru d ameqqran, yettidir fell-as wayrad dɣa qqaren-as i taddart-agi Aẓru n Wayrad neɣ akken i as-qqaren tura Aẓru n War.

    Aẓru n War, d taddart di tɣiwant n Mizrana, deg ugezdu n Tizi Uzzu, tebɛed azal n 7 n yikilumitren ɣef temdint n Tegzirt. Aẓru n War, d taddart i d-yezgan ɣef udrar, tezzi- as-d teẓgi si yal tama. Yal tallit deg usseggas, tettak-as udem-is.

    Di tegrest, yeddal-itt udfel amzun d abernus amellal i tersa; di tefsut, tettzegziw akk s yimɣan i d-ifetḥen, imi tafsut d tasemhuyt anda i d-ttuɣal tudert imɣan. Anebdu, d tasemhuyt n uẓɣal maca di taddart-agi ur yettiqsiḥ ara deg-s uẓɣal imi i as-d-ttak tezgi-nni i as-d-yezzin si yal tama abeḥri d tesmuḍi. Amwan, d tasemhuyt anda ttuɣalen yisekla d iwraɣen, imi di tsemhut-agi i asen-ɣellin wafriwen-nsen.

    Gar wayen ideg tufrar taddart-agi ɣef tudrin i as-d-yezzin, d aman-is ḥlawen i d-ittecruruden ddaw n teẓgi yellan si tama ufella n taddart. Llant aṭas n tliwa, yal yiwet s yisem-is, gar-asent : tala, acariǧ, lxezna, lɛinṣer ufella ...

Targit - Aglam n wadeg s tikli - Sabrina SLIMI

Sabrina - SLIMI Aglam n wadeg s tikli
Targit

Targit - Taddart - Aglam n wadeg s tikli - Sabrina SLIMI

    Yiwen wass, yuwi-iyi yiḍes-iw ɣer yiwen wadeg urǧin ẓriɣ di ddunit. D taddart, d tameẓẓyant, ah ! Lukan ad tt-teẓrem acḥal i tecbeḥ !

    Lqaɛa-s d tazedgant, teṣfa am tegnawt n tefsut, zzint-as-id tjeǧǧigin si mkul ṣṣenf tennecraḥ am twacult mi ara temlil. ḍefreɣ abrid d asawen, mugreɣ-d tala, aman-is ttiriqen am uẓref, bninit. Deffir-s, zzin-as-d yixxamen, wa sdat wa, myenṭaḍen, mqaraben, ttbinen-d si lebɛid bḥal iserdasen mi ara mseḍfaren. Tewwi-iyi leɛqel-iw, yeqqar-d wul-iw : i win ara ikecmen ɣur-s ad tt-id-iẓer !?

    Deg ubrid-iw, yiwen ur yelli, tezdeɣ-itt tsusmi, ikcem lxuf ul-iw, deg wakken tasusmi-nni texdem-d rrehba deg wul-iw. Taswiɛt kan, ḥulfaɣ i yiwen isers-d afus-is ɣef tayet- iw, frawseɣ ! Zziɣ ar deffir s lḥir, ufiɣ argaz d aɣezzfan, allen-is d tiqahwiyin, wehmeɣ, d aselmad-w i d-yeddan di targit-iw. Yenna-yi-d : a yelli, ur tettu ara ayen iɣef kem- weṣṣaɣ.

Sabrina SLIMI, aɣerbaz alemmas , AT KSILA .
Aseqɛed d mass : ZEERUQ RAFIQ .
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 8. Yennayer 2021

Taddart n Ikeǧǧan (Tifra) - Aḍris agelman - Aglam n wadeg

Taddart n Ikeǧǧan (Tifra) - Aglam n wadeg, n taddart

Taddart n Ikeǧǧan (Tifra) - Aḍris agelman - Aglam n wadeg n taddart - Ikedjane Ikdjan - Bejaia
© Image copyright WikiPedia

    Tezga-d taddart n Ikeǧǧan deg tɣiwant n Tifra, asun n Sidi Ɛic, tawilayt n Bgayet. Qqaren-as taddart n Ikeǧǧan, maca ɣer tidet d lɛerc i d-ijemɛen azal n seddis (06) n tudrin yeddukklen: Tasga, At Ɛacur, At Meḥyu, Tawrirt Uɛisa, Tafrawt d Ugni. Tudrin-a ddukklent ama deg tmezduɣt, ur msebɛadent ara ta ɣef ta, ama deg yidgan iɣer ttemlilin yimezdaɣ, ama deg leqdic d wansayen, ɣef waya, i tuɣal amzun d yiwet n taddart.

    Seg tama n ugafa, tḥerr-itt-id taddart n Lqelɛa Ufella. At Ɛelwan (Akeffadu), seg unẓul d umalu, ma seg usamer d tiẓegwa d ubrid yessuffuɣen ɣer udrar d teẓgi n ukeffadu.

    Daxel ad tt-naf tesɛa aɣerbaz alemmas i d-yezgan deg taddart n Tesga, yiwen n uɣerbaz amenzu, lbusṭa, axxam n yilmeẓyen, timkerḍit n tɣuri, taska taɣiwant (antenne communal) d wammas n usejji deg tama n Iɣil n Tala. Tlata tɣilusin deg Iger Isemnan, yella daɣen dinan umraḥ n Ikeǧǧan, dinna i d-ttemlilin ama d ilmeẓyen neɣ d imeqqranen i umeslay d usezri n wakud. Annar amecṭuḥ, d sin d imeqqranen, yiwen deg Tizi, lqaɛa-ines d akal, ma d wayeḍ d amaynut deg Ugelmim n Tizi, s leḥcic aragmawan (artificielle) yettwaxdem akken ilaq.

    Imezdaɣ n Ikeǧǧan ttsewwiqen ɣer ssuq n Sidi Ɛic, tebɛed ɣef temdint-a s 16 Km, ɛlayet ɣef lebḥer s wazal n 700 n lmitrat, ɣef waya i tt-yettaṭṭaf udfel qrib yal tagrest.

    Ad naf tuddar Ikeǧǧan, yal ta ɣur-s lǧameɛ n tẓallit, deg-s daɣen i d-ttemlilin wat tuddar d tesquma-ines, yal mi ara nnejmaɛen i usqerdec n temsal yerzan taddart.

    Ma nuɣal-d ɣer leɛwayed d wansayen, ad naf Ikeǧǧan, am nettat am yakk tudrin n Leqbayel, teṭṭef deg wansayen n tjaddit, tettili tegmat gar yimezdaɣ-is, mazal tiwizi d tmecreḍt, alqaḍ n uzemmur, aḥuccu n tuga, takessawt d lxedma n tebḥirin. Deg yal taddart, mazal lxedma n tejmaɛt (tiwizi) gar yimezdaɣ, i uqɛad n wayen ixuṣṣen d lebni d unegmu n taddart.

    Deg yidles, yal mi ara d-teḥḍer tegnit, ama d yennayer, tafsut n Yimaziɣen neɣ amenzu n wunbir, yal taddart acu n leqdic adelsan i d-tettheyyi, akken yis-s ad t-tesfugel, yerna ad d- kkren warrac imecṭaḥ s leḥmala n tmagit-nsen. Tettili-d tɣilust taseklant qrib yal ayyur deg temkerḍit.

    Ma nuɣal-d ɣer umezruy, ad naf tamnaḍt n Ikeǧǧan ɣur-s amezruy d alqayan, uqbel yakan ṭṭrad n Fransa, maca tekki daɣen s lǧehd deg tegrawla n (1954-1962), imi yal taddart, tsebbel ma drus 20 n terwiḥin d iseflan akken ad d-tḥelli Lezzayer timunnent-is, ula d lxalat kkint.

    Deg yiseggasen-a ineggura, yettili-d kra n unegmu, ama d aqɛad n yiberdan n ukerrus, ama d anekcum n internet, aman d lgaz. Maca drus, imi yettili-d uɛeṭṭel deg yisenfaren sɣur imasayen.

Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD
Uṭṭun wis 8. Yennayer 2021

Ixxamen n Buluɣin - Saɛid SEƐDI - Aglam n wadeg

24 ɣuct 1947 di Lezzayer.
Saɛid SEƐDI - Aglam n wadeg

Ixxamen n Buluɣin

Ixxamen n Buluɣin - Aḍris agelman, aglam n wadeg – Saɛid Seɛdi Askuti
© Image copyright flickr

    Ccbaḥa akked tezdeg n temdinin neɣ n tudrin skanen-d aswir n yimdanen i tent-izedɣen. Ma yella yecbeḥ umḍiq ad tesεu tikti yelhan ɣef yimdanen yettidiren din ; fehmen, ɣran, zeddig wul-nsen … Ma yella amḍiq ad yili yecmet neɣ yerka d ayen ibanen imezdaɣ-is ula d nutni d imerka, teḥbes lefhama ur d-tuwiḍ ara ɣur-sen, d at wul yezdeɣ burekku, xeddmen ala di tuḥsifin.

    Tiziri teṣfa, iḍ yeččur s rriḥa n lebḥer. Ad as-tiniḍ zzhir n uzal yessaggad iḍ, itteffer deg lqaɛ n lebḥer, amzun d tasusmi n yiḍ i t-id-yettsummun.

    Subbeɣ-d ṭṭaq, zedweɣ ɣer tewwurt, ttmuquleɣ tamdint : texla ɣef tesɛa, rrehba-agi i aɣ-izedɣen tekcem akk imdanen n Lezzayer, tamdint tameqqrant n tmurt. Tarewla, ɣiwel s axxam, nejmeɛ. Mi sekkṛent ttbernat temmut ddunit. Azzel amer kra i d-iɣellin ad d-teǧǧeḍ arraw-ik… […]

    Ɣef zelmeḍ ixxamen n Buluɣin mzuɣaren rrif rrif n ubrid, wa yeṭṭef di lḥiḍ n wa, uggaden ula d nutni. Kra deg-sen mazal bedden, llan wiyaḍ tečča-ten tewser. Wa yeqqim mebla ṭṭaq n berra, wa yeskan-d deg-s kra n tlajurin am userwal bu-tfawet.

    Wissen ayen akka nettwet armi tuɣal ccbaḥa n tiṭ d asafar. Ixxamen-a tura mačči d menwala i ten-izedɣen. D ixxamen i d-ǧǧan ikulunen. Wid i ten-iṭṭfen ass-a diɣen d imɛellmen n tmurt. Ad tkecmeḍ ɣer daxel, kra n učenčun i d-yeffɣen di Fransa ad t-in-tafeḍ din.

    Ad sebɣen ṭṭaq, Ad ṣeggmen tawwurt, ad ẓẓun tajeǧǧigt ara yalin ɣef leḥyuḍ, ala ! Ayen deg ara yettekki wayeḍ ɣas s tiṭ-is, ayen ara yesferḥen amsebrid, ayen yes ara teǧǧuǧeg temdint, ala ! Ɣer daxel kan, yal wa i yiman-is. Kullec i uɛebbuḍ.

Saɛid SEƐDI, ungal Askuti
Sb 90-91, Asalu 1991.

Taddart n Tewrirt - Malek HUD

Aḍris agelman, aglam n wadeg
Taddart n Tewrirt
Malek Houd

Aḍris agelman, aglam n wadeg Taddart n Tewrirt Malek Hud

    Axxam n twacult n At Wulmu yezga-d d amezwaru ɣef tama tayeffust n ubrid i issekcamen ɣer taddart n Tewrirt. Tawrirt ur meqqert ara, taxlijt tɛedda-as, taddart ur tuwiḍ ara, d talemmast n tudrin. Ansa i as-d-tekkiḍ d asawen, tebna ɣef tqacuct n yiwet n tiɣilt tamecṭuḥt, ɣef waya i as-fkan yimezdaɣ imezwura isem-a n Tawrirt.

    Ixxamen-is d tirni bnan s uẓru d wakal, wa isenned ɣef wayeḍ, i ten-yebḍan ɣef sin n yiḥricen d azrib alemmas yettawin srid ɣer tejmaɛt yellan deg tama meḥsub teqernit n taddart n Tewrirt. Din i ttnejmaɛen yimezdaɣ n taddart ma tella kra n temsalt i ten-iceɣben ad tt-frun s wawal i d-yettilin gar-asen tal tikkelt mi ara qqimen deg lḥeqq. Ɣef tama n umalu i d-yettqabalen d tala n taddart. Tsenned ɣef yiwen n uẓru d ameqqran yuɣalen d yiwen uɣrab n tesqif i as-bnan. Abrid yettawin ɣur-s yesgesser cwiṭ mi ara d-tekkeḍ syin. Ma ɣef tama n usammer d yiwen n uxxam d ahrawan i rran at taddart d lǧamaɛ. Lǧamaɛ n taddart n Tewrirt yesɛa sdat-s yiwen n ubraḥ d ameẓẓyan, fergen-t-id ukkuẓ n leswar, deg tlemmast n win yessuffuɣen s abrid i tella tewwurt n usɣar n ukerruc mm sin n lelwaḥ. Syin i d-keččmen diɣ i teffɣen yimẓulla. Win iḍefren tanila n ugafa ad yerr srid s adrar anda i ttawin yimeksawen n taddart lmal-nsen ad ikes. Akal i d-yezzin i taddart d tiferkiwin n yimezdaɣ-is. Deg-s nezmer ad naf ddeqs n tewsatin n yisekla, tuget deg-sen d tizemmrin yuwin amur ameqqran, syin akkin d tineqlin akked tjunan. Ma d isekla n wulmu d uslen i d-yettakken leɛlef i lmal, ẓẓan ɣef leryuf n yiɣewdan deg umkan n yinijel i d-imeqqin anda i as-yehwa.

    Imezdaɣ n taddart n Tewrirt am yimezdaɣ n tudrin merra n tmurt n Leqbayel. Ttrebbin lmal, xeddmen tafellaḥt, llan wid yettinigen ɣer tmurt n Fransa. Ulac axxam ur nesɛi ara ulamma yiwet n taɣaḍt i tuẓẓga n uyefki. Tameṭṭut timnifrit yettrebbin lṭufan, ma yella iruḥ-as uyefki ur as-d-ittnuj ara, tettakk i mmi-s akken ad yimɣur, ayefki n taɣaḍt.

Malek HUD,
Seg ungal « Ccḍeb akked yiẓuran »
Sb 7 d 8, tizrigin TIRA
Yennayer 2020.

Tamurt n Yigawawen - Mexnaci Ǧamal

Tamurt n Yigawawen
Aḍris agelman
Aglam n wadeg

Tamurt n Yigawawen - Aḍris agelman - Aglam n wadeg -Mexnaci Ǧamal
  
    Win iran ad yissin tamurt n Yigawawen, yers seg Tizi-wezzu. Ad yaɣ abrid-nni yessawnen, yennḍen, gar yimɣan yessedhuyen allen d yijeǧǧigen yettaken talwit i yixef, am wuzzu d waḥrir, akermus d uzemmur.

    D abrid ɣer Tigzirt, tamdint d-yezgan ɣer yilel, yessewhamen s tezdeg-ines. Kra n tsigar mazal beddent ar ass-a, d inagan ɣef tallit n Rruman. Rrif n yilel ɣer usammer, ad yaweḍ s Aẓeffun. Din ad yaf asagen n ṣṣyada.

    Mi ara d-yuɣal seg Uẓeffun, yekk ɣef Yiεeẓẓugen, abrid-is ɣer Micli i d-yezgan azal n 1080 m di leεli ; ssyin ara iẓer Lalla Xdiǧa, taqacuct n Ǧerǧer. Din ay ẓeṭṭen tirakniwin n waɣzen.

    Deffir n Micli, d Larebεa n At Yiraten ara t-id-yemmagren ; agadir-nni n zik irennun ccbaḥa i tudrin i as-d-izzin d yiɣezran yettawin ɣer wasif n Sabaw. Tama-s d Icerriḍen ideg yeḍra umennuɣ mgal amnekcam afransis deg 1897. At yani, tamurt n uẓref, yewwi-d ad yerzu ɣur-s, win yebɣan ad yissin tamnaḍt-a.

    Tamurt n Yigawawen d ul n Lezzayer. Deg-s ilel, deg-s idurar. Agama ines yettak tafat i wallen d tezmert i yifadden. Ɣas tessemlellay anerzaf, tessegray-as-d tezdeg n tfekka d yiman.

Ǧamal Mexnaci,
Parcours Maghébins , sb 12

Agelmim aberkan (Le lac noir) - Achoui Khaled

Agelmim aberkan (Le lac noir)
Akfadu, Bgayet.
Aḍris agelman n wadeg.

Agelmim aberkan Lac Noir Akfadu, Bgayet - Aḍris aglam adeg - Achoui Khaled- Ɣuct  2017 -Tasɣunt Aselmad

    Agelmim Aberkan, d adeg icebḥen mačči d kra. Yezga-d deg tlemmast n Udrar n Ukeffadu. D agelmim ameqqran yeččuren d aman, d imdewwer, ad yesɛu azal n 100 ar 150 n lmitrat seg tama ɣer tayeḍ, seg yal tama zzin-as-d yisekla zegzawen. Win ara d- yafen iman-is din i tikkelt tamenzut, ahat ad iɣil mačči deg tmurt n Lezzayer i yella, ad yenwu iman-is deg temnaḍt n l’Amazone i deg i t-yuɣ lḥal. D wid i irezzun ɣer din i d- yeqqaren aya, d ayen ẓerren s wallen-nsen. Yetteɛǧab-asen lḥal, ttafen iman-nsen, ttḥewwisen, ttekksen lxiq. Llan ula d wid yettɛummun dinna, tirebbaɛ n yilemẓiyen i d- yettawin tagella ad sewwen ama d aksum, d lmergaz neɣ d ayen niḍen s ufella n yirrij. Neɣ d tiwaculin d dderya-nsent i d-yettessun tiẓerbiyin ɣef lqaɛa ad steɛfun ddaw n sin n yisekla ɛlayen i yellan ɣer tama n Ugelmim. Ad sriḥen abeḥri ḥlawen i d-yettarran rruḥ i turin, ddaw n tili tasemmaḍt.

Achoui Khaled. Ɣuct 2017
Tasɣunt Aselmad Uṭṭun w2

Les quatres directions - Mass Ǧamel ƐMIRAT

Tigi d tinilwin s tmaziɣt: agafa, anẓul, agmuḍ d utaram.
Posters éducatifs: Les quatre directions en tamazight; Nord, sud, est et l'ouest.

Tinilwin s tmaziɣt - agafa, anẓul, agmuḍ d utaram Les quatres directions - Mass Ǧamel ƐMIRAT

Tawrirt - Aglam n wadeg - Sliman Zamuc

Aḍris agelman - aglam n wadeg
Taddart Tawrirt

Sliman Zamuc Seg: Agellid akked yineffuten yelhan.





       Tawrirt d yiwet n taddart i yebnan ɣef yiwen n yijifer n udrar, amek gant akk tuget n tudrin n leqbayel meṛṛa.

      Axxam icudd ɣer wayeḍ, ur telli kra n lemfarza gar-asen, leswar bnan s wakal d ublaḍ, amzun d aḥeddad neɣ d anaẓur ameqqran i yessersen iblaḍen-nni wa nnig wayeḍ. Ayen ijebbden tiṭ ɣer leswar-agi d tehri akked ufeṣṣel i feṣṣlen. Ma nemmuqel ɣer ssqef ad t-naf s uqermud d azewwaɣ. Tiwwura n usɣar n ubellud, tineggura-a mqabalent ta ɣer tayeḍ, ayen i d-yurwen tadukli akked tayri ger yimezdaɣ-is meṛṛa. Taddart teclex ɣef snat n tamiwin s uzniq i d-yezgan di tlemmast-is, lğameε i leqraya n leqran d tẓallit, win yulin rrif n tejmeεt yellan di tlemmast n taddart, anda i ferrun timsal d wuguren i iceɣben taddart.

     Akken ara d-teffɣeḍ ad tafed tala yettregrugen s waman, di tegrest ḥman deg unebdu semmḍit gersen, tagi tezga d ayla n tullas, akken d asawen tella temḍelt, anda steεfawent lğettat yeεyan di lehmum n ddunit.

Agni - Aglam n wadeg - Salem Zenya

Aḍris agelman - Aglam n wadeg
Agni - Salem Zenya -Tafrara.


Agni - Salem Zenya - Aḍris agelman - Aglam n wadeg

     Agni, d yiwet n taddart i d-yezgan ger yiɣezran ilqayanen d irgel, ɣummen yidurna n tidekt d uẓebbuj. Msutraren almi mlalen ɣer tewwurt n uzaɣar am sin n yizerman. Zzhir n waman mi skefkufen d usčewčew n yigḍaḍ yettali almi d taddart.

     Agni yefferkekkin d tiferkiwin am yal taddart i as-d-yezzin, iger iman-is deg umadaγ n uzemmur, tixerbin, tiselnin d wurtan, i as-ittekksen laẓ; i as-d-yettaran tili. Urmi n wannuyen, mɣin-d deg-s tẓurin, tiṛemmanin d kra n yizegza, imi din kan i wejden waman. S-nnig n taddart d adrar n zzan.

Tigzirt - Aglam n wadeg - Ḥmed Nekkar

Tigzirt - aglam n wadeg - Ḥmed NEKKAR.
Tigzirt - Description du lieu

Tigzirt - Aglam n wadeg - Ḥmed Nekkar - Aḍris agelman

    Tigzirt d yiwet n temdint tamecṭuḥt deg ugezdu n Tizi-Uzzu, tecfa-d i umezruy aqbur.
Deg tallit-nni n Ṛṛuman, yettunefk-as yisem n Yum Yum, tura tettwassen s yisem n Tegzirt, acku yiwen uḥmil n wakal yufrar-d ɣef waman, d imi ass-a ssawalen-as Tigzirt n daxel.

Tigzirt d tamdint tamerrit; tezga-d ger kraḍet n temdinin: ɣer umalu d Delles s 26 n yikilumitren, ɣer usammer d Aẓeffun s 37 kilu, seg unẓul d Tizi-Uzzu s 37 n yikilumitren, ɣer ugafa d ilel agrakal. Lmeṛsa ines meẓẓiyet maḍi, maca iseggasen-agi ineggura, swesεen-tt ayendin. Seg lmerṣa-agi ameẓẓyan i d-ttasen yiselman yettnuzun tiṣebḥiyin zik.

Tamdint-a tebda la tgemmu, la tettnerni, la tettimɣur, la tetticbiḥ, tjebbed-d tamuɣli n umsebrid, amzun teqqar-as: “ur i yi-tettu ara, uɣal-d ɣur-i ass wayeḍ”.

Tala n Wudi, tiẓgi, isekla, ijeǧǧigen - Malek Hud

Malek Hud. Tamaziɣt tura. Uṭn 7.
Tala n Wudi, tiẓgi, isekla, ijeǧǧigen.

Malek Hud Tala n Wudi, tiẓgi, isekla, ijeǧǧigen.

    Ṭṭfen abrid n Tala n Wudi i d-yezgan deg yiwet n teẓgi send ad tawḍeḍ ɣer tizi n Tirurda. Mi uwḍen ɣer din, ddan ddaw n yisekla n ukerruc n teẓgi-nni armi d-ɣlin deg yiwet n talmat. D yiwen wadeg iwimi d-zzin yisekla, d tamrijt yeččuren d rrbiɛ d yijeǧǧigen. Aman ggten, igdaḍ seg yal zzin čewčwen-d seg yal tama. Kra dagi akk yeqqar-aɣ-d deg tsemhuyt n tefsut ideg nella. Tafsut d tallit n tayri n kra i d-yexleq Rebbi...

Taddart n Leqbayel - Nura belgasmiya

Village Kabyle
Taddart n Leqbayel

Nura belgasmiya
Tanfalit tirarawt deg tmaziɣt

Taddart n Leqbayel - Le village Kabyle  Nura belgasmiya
   
     Taddart, d yiwet tkemmict n wakal i d-yezgan deg udrar. Imezdaɣ-is am watmaten, zzin aɛrur i berra, amzun d yiwet twacult. Taddart tebḍa d iderman ɣef laḥsab n waken llan lyaci-ines. Aṭas n lecɣal i yesdukulen taddart : abrid, tameɣra, lǧanaza d wayen niḍen. Yiwen ma ixulef lqanun n taddart ad t-xeṭṭin deg tejmeɛt. Deg leɛwacer, ad ffɣent tulawin ad ẓurent Tigemmunin, ad dduklent ɣer lemqam ad mrafaqent ad ferqent ayen uwint d aɛwin gar-asent. Taddart am yiwen uxxam, wid yettidiren deg-s tettili tegmat gar-asen, ttemɛawanen ad refden iman-nsen, taɛkemt yellan ad tifsus. D tagi d taddukli i d-yettilin deg taddart.

Iɣrem n yirumanyen - Serge LANCEL

Aḍris agelman - Aglam n wadeg.
Iɣrem n yirumanyen - D tasuqqilt
Description du lieu  - Texte descreptif

Serge LANCEL
«Tipaza de Mauritanie»


Iɣrem n yirumanyen  aglam n wadeg s tikli. Description ville tipaza ruines roumaines en tamazight

     Akken ara teffɣeḍ i yiɣrem n Tipaza, metwal Cercal, ad k-id-tmager temdint taqdimt n Yirumaniyen. Teṭṭef syinna alamma d adrar n Yicenwiyen. Uqbel ad k-yefk ubrid ɣur-s, ad ak-id-tbin termel daxel n tzemrin d ukerruc.

Akken kan ara tkecmeḍ di tewwurt, ad k-id-imager ɣer yeffus, yiwen n unrar yesεan azal n tmanyin n lmitrat di teɣzi. Deg-s i ttnaɣen zik-nni yimziwen akked yiserdasen. Ɣef yidisan n unrar, llant tseddarin iɣef ttɣimin wid i d-yettasen ad ferrğen. aɣrab yellan zik d afrag gar unrar d yimeshanayen, yehtuta; tura drus i d-yeqqimen deg-s.

Mi ara tkemmleḍ tikli ɣer zdat, ad twaliḍ sin lemqamat d iεlayanen, dinna i ttεebbiden yirumaniyen irebbiten nsen. tella yiwet n tewwurt tesssuffuɣ ɣer rreḥba iɣer d-ttemlilin yimsewwqen. Yella ubrid yettawin d akessar alamma d ilel; zelmeḍ, yeffus, yeččur d inestimen n yixxamen idermen; ggrant-d kan tgejda n yixxamen-nni.