Affichage des articles dont le libellé est Iḍrisen. Afficher tous les articles
Affichage des articles dont le libellé est Iḍrisen. Afficher tous les articles

Djehha et son âne, Auguste Moulieras

Ǧeḥḥa d uɣyul-is. Aḍris ullis, d tamseḍsut.

Djehha et son âne. Texte narratif - humour / blague:


 Am yal tikkelt, ǧeḥḥa yettaɛraḍ ad isellek aqerruy-is s kra n tiḥerci. 

Seg : Auguste Moulieras.
Les fourberies de Si Djeha

 Ǧeḥḥa d uɣyul-is.

Blague pour jeune, humour berbère, Djehha et son ane. Tamseḍsut Ǧeḥḥa d uɣyul-is

            Yiwwas, iruḥ ɣur-s yiwen, yenna-as: “A Si Ǧeḥḥa, rḍel-iyi-d aɣyul-ik” Yenna-as: “Ay ameddakel, aɣyul-iw ulac-it da”. Urɛad ifukk ameslay, yesla-as i uɣyul ijehheq, yenna-as:”Aɣyul a-t-a da a Si Ǧeḥḥa”. Yenna-s Si Ǧeḥḥa: “Amek, ad tamneḍ deg uɣyul, ur tettamneḍ ara deg-i! Nekk d argaz d ameqqran, tamart-iw tcab”.

Taddart-iw - Aglam n wadeg - Ḥmed Nekkar

Taddart-iw - aglam n wadeg
Taddart-iw - Description du lieu

Ḥ. NEKKAR
Taddart-iw - Aglam n wadeg - Ḥmed Nekkar - Aḍris agelman


Taddart-iw tecbaḥ, temlaḥ ayen din, acku tuzga-d s ufella n tiγilt, zzin-as-id yidurar d yiγallen si yal tama, tiqucac n tγaltin dlent s umadaγ azegzaw, tiγaltin-a ttḥarabent fell-as aḍu i d-yettsuḍun seg yizuγar n wadda.

Tura udem n taddart-iw la yettitrir, yal axxam yewweḍ-it ubrid n tkerrust. leḥwari s lebni amaynut, ixxamen jeyyren s temlel, s tewreγ, yal axxam amek yettwajeyyer. Tiḥuna yal tiγmert. Deg yiḍ tiftilin yal axxam ttlejlijent am yitran deg yigenni.

Simmal la ttnernin deg-s yimdanen, simmal la ttnernin yixxamen, qrib attuγal ttamdint.

Aḍris Imeddukkal, aglam n umdan - Salem Muḥend

Imeddukkal: aḍris agelman.
Aglam n umdan - Portrait.

“Les deux amis”
D tasuqqilt sɣur : Salem Muḥend.

Aḍris Imeddukkal, aglam n umdan - Salem Muḥend        Aḍris Imeddukkal, aglam n umdan - Salem Muḥend

            Yidir d Yuba a-ten-id uɣalen-d seg uɣerbaz. Yidir yuɣal d ameqqran, yennerna mliḥ, ɣur-s qrib mraw d yiwen n yiseggasen deg tudert-is.

             Acebbub-is d awraɣ am wureɣ, kersen wanẓaden deg-s, icubaɣ rran tawenza deg yidis, allen-is d timeqqranin brarḥent, ṭṭurcent. Yuba, mmi-s n udrum-is, ila anagar ṣa n yiseggasen deg tudert-is. Meẓẓi mliḥ di lqedd. Taqerrut-is d tubrint, tekkernenni am tciret n uḍar, timeẓẓuɣin-is d timeẓẓyanin, ayen slant skelsent-t, leḥnak-is d iberkanen ad as-tiniḍ zzan seg yiṭij, udem-is yezga yennecraḥ, taqemmuct-is tettecmumuḥ, tuɣmas-is d ticebḥanin am udfel, yettcercur d sser dayen kan.

 Yal ass, sin-agi n warrac ddukulen, ttaɣen adrid n uɣerbaz, teddun afus deg ufus, wa ur yettaǧǧa wayeḍ, ttemzukraren kan di sin. Tturebban i sin yid-sen, ur xebbcen, ur ttkerricen, ayen n dir xḍan-as, urǧin ttnaɣen deg yiberdan neɣ ttawin-d tilufa i yimawlan-nsen. D ukyisen, mi ara ten-id-temlaleḍ, ur ten-tzewwireḍ ara ɣer wazul. Mi ara d-ffɣen seg uɣerbaz, teddun-d srid s axxam, ur tezzin ur tennḍen deg yiberdan. Ferzen lecɣal-nsen akken ilaq, ussan-nsen ččuren d tigawt. Mi ara awḍen s axxam,yal akud deg-s amaynut. Cwiṭ i uqesser d wurar, cwiṭ i ulmud d unadi alamma gnen.

 Deg yimi n medden, ala win ara d-yinin fell-asen ayen yelhan: d arrac uḥricen, tturebban.

Tamacahut Baba inu ba - Taoues Amrouche

Tamacahut s tmaziɣt Tasaft n uwaɣezniw: Baba Inu Ba.

Conte en tamazight Le chêne de L'ogre: Baba Inu Ba.

Seg: Ṭawes ƐEMRUC « Le grain magique».

Tamacahut s tmaziɣt: Baba Inu Ba. Conte en tamazight: Vava inouva

         Amacahu! Rebbi ad tt-isselhu, ad tiɣzif amzun d asaru.

  Zik-nni, yella yiwen umɣar, yezdeɣ di tɛecciwt, tezga-d deg teẓgi, yekref, ur yettembiwil ara. Yal ass tettawi-as yelli-s n mmi-s tagella. Mi tuweḍ ad as-tini: « Ttxil-k ldi-yi-n tawwurt a baba inu ba...», netta yetara-as-id: «Sčenčen tizebgatin-im a yelli Ɣriba». 

 Yiwen n wass, iɛuss-iten-id uwaɣezniw, yesla-asen amek i ttemsawalen. Azekka-nni, uqbel ad d-tawiḍ teqcict, iruḥ ɣer tɛecciwt, yenna-as: «Ttxil-k ldi-iyi-n tawwurt a baba inu ba...», maca netta taɣect-is d tazurant, yukez-it-id umɣar-nni, yenna-as-id: «Rreẓ-iyi syin!» Amek ara yexdem? Iruḥ ɣer yiwen n useḥḥar; yenna-as-id: «Ruḥ ečč tamemt, ḍleq di telmat i yiṭij, anef i tburga n uweṭṭuf ad tettawi ad tettarra id taɣect-ik alamma tuɣal am tin teqcict-nni. Mi ara truḥeḍ ɣer tɛecciwt n umɣar awi yid-k snesla akken ad iɣil d tizebgatin». Yexdem akken i as-yenna useḥḥar-nni. Azekka-nni, kra n wakud uqbel ad d-taweḍ teqcict, iruḥ ɣer tɛecciwt n umɣar, yenna-as: «Ttxil-k ldi-yi-n tawwurt a baba inu ba... ».

  Amɣar ur d-yeɛqil ara taɣect-is, yerra-as-id: « Sčenčen tizebgatin-im a yelli Ɣriba». Awaɣezniw yeddem-d snesla yesčenčen-itt. Amɣar yeldi-d tawwurt; yekcem uwaɣezniw, yečča-t. Yeqqim dinna yettraǧu taqcict-nni. Mi d-tuweḍ, twala idammen ffɣen-d ddaw n tewwurt. Tessawel: « Ttxil-k ldi-yi-n tawwurt a baba inu ba...». Yerra-as-id, s taɣect-is d tareqqaqt. Terra iman-is truḥ ad tekcem, mi tuweḍ ɣer tewwurt, tsekkwer-itt ɣer berra, terwel. Tuzzel ɣer taddart tenna-asen ayen yeḍran. Usan-d wat-taddart d tirni, uwin-d yid-sen tizedmin, zzin-as-tent i teɛciwt-nni, mekknen-as times, terɣa, yerɣa uwaɣezniw yid-s.

  Yezri useggas, temɣi-d tasaft anda akken yerɣa uwaɣezniw, ssawalen-as tasaft n uwaɣezniw. Tekfa tuggdi n uwaɣezniw ɣef medden, d isem-is kan akked tedyant-is i d-yegran.

Aɣerbaz El Imam El Hewwari - Khaled Achoui - Aglam n wadeg

Aɣerbaz El Imam El Hewwari - Aglam n wadeg

Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 7. Yebrir 2020

Aɣerbaz El Imam El Hewwari - Khaled Achoui - Aglam n wadeg
© Image copyright Google Maps

    Aɣerbaz amenzu El Imam El Hewwari d amecṭuḥ, yella deg tlemmast n temdint n Wehran. Yezga-d deg uzniq Philipe, nnig n yiɣrem aqbur akk deg Wehran Sidi Lhewwari. Yebɛed s wazal n 100 n lmitrat ɣef umraḥ n yimrigen.
 
    Ɣef tama-s tazelmaḍt, tella tmesgida (lǧameɛ) El Baca, i bnan Yiṭurkiyen deg useggas n 1796. Nnig-s, seg tama tayeffust, yella leqṣer El Bay, yettwabnan daɣen deg tallit n Yiṭurkiyen asmi llan deg tmurt-nneɣ.

    Aɣerbaz daxel, yesɛa seddis n tneɣriyin, asira n tnemhalt, taxxamt n uɛessas d umraḥ amecṭuḥ, deg-s tturaren yinelmaden mi ara d-ffɣen seg tesmilt.

    Sselmaden deg uɣerbaz seddis n yiselmaden n taɛrabt, yiwen n tmaziɣt, wayeḍ n tefransist. Aɣerbaz El Imam El Hewwari, gar yiɣerbazen iqburen (iqdimen) deg Wehran, bnan-t Yirumyen deg useggas n 1881.

D tamɣart, d tilemẓit - MUSAWI Selim - aglam n umdan

D tamɣart, d tilemẓit 

Aḍris agelman – aglam n umdan

MUSAWI Selim. D tajmilt i setti
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 8. Yennayer 2021

D tamɣart, d tilemẓit - MUSAWI Selim - aglam n umdan

    Ɣur-i tecba lsas iɣef ibedd uxxam, ma yella yuweḍ-d wass tebɛed fell-aneɣ, ssqef ɣef uqerruy-nneɣ ad d-yeɣli. Tecba adlis i yesselmaden imeɣri, imi d nettat i d tala anida swiɣ aman asmi ffudeɣ, d nettat iyi-d-yefkan acḥal d tamsirt ddiɣ yis-s di ddunit-iw. “Zuhra”, neɣ akken tettwassen deg taddart: “Nna Ququ”, ma yella ɣur-nneɣ deg uxxam nessawal-as: “setti Ququ”, d setti, d tin i yesɛan 84 n yiseggasen.

    Ahat aṭas ara as-yinin; acu i tesɛa temɣart-a akken ad tt-id-neglem? Acu kan win i yesɛeddayen yid-s acḥal d iseggasen ara yakzen tamsalt. Tura meqqret, mačči d tin n yiḍelli; acebbub-is yezga iɣelli, aksum-is yezga yettkemil deg ukmac yerna teḍɛef mačči d kra, imi akk-a i d lḥal n win yerra waṭṭan d arfiq, ladɣa ma meqqer. D acu kan win i tt-yeẓran 5 n yiseggasen ɣer deffir, ad ak-yini: “teskiddibeḍ!”, d tidet, acku mačči akka i tella, annect-a d ayen ẓrant wallen-iw, yerna ula d win i tt-yessnen seg zik, yezga yettawi-tt d amedya deg lǧehd, sliɣ ula ɣer medden qqaren: “teddem ayen ur ddimen 10 n yirgazen”.

    Qqaren-d ɣef wasmi tella d tilemẓit, tella ɛlayet, yerna zuret, ini n uksum-is yemmal ɣer tebrek, ar tura mazal-itt akken, allen-is mazal-itent akken itent-id-gelmen wid itt-yessnen asmi tella meẓẓiyet, d tiberkanin, ur meqqrit, ur meẓẓiyit, ma yella d axenfuc-is d ameqqran.

    Ma yella uɣaleɣ-d ad d-mmeslayeɣ fell-as akken tella lawan-a, mačči d kra ara d-iniɣ, ayen i d-uriɣ akk uqbel, ass-a ijmeɛ-it-id wussu, ur tuklal ara, zik-nni texdem axxam terna berra, ass-a tegra-d weḥd-s, deg uxxam ur tessin tuffɣa ɣer berra. Anwa ara yamnen !? Tin akken ttawin d amedya deg lǧehd, ass-a ad as-deɛɛun medden ad yili Rebbi yid-s, neɣ ma yella izad fell-as waṭṭan ad qqaren: “Ad tt-yejmmeɛ Rebbi axir”. Meɛna am wakken qqaren: “ɣas yekmec uksum, ur kmicen wulawen”, d tidet acku mazal ṭṭbiɛa-s ur tbeddel ara, mazal taḍsa tezga ɣef wudem-is, ɣas ahat ul-is ur yelli ara d win yesɛan lxaṭer ad yeḍs, mazal-itt tettmuddu-aɣ leḥmmala d leḥnana-ines yal mi nerza ɣer-s, ula d timucuha mazal tettawi-aɣ-tent-id yal mi ara d-nennejmaɛ nekk d warraw n ɛmumi, tezga deg-neɣ d aweṣṣi, tesfaqay-d wid iɣeflen seg-neɣ akken ur iɣelli ara ɣer lqaɛa, neɣ ma yella win ad as-tini “kker a mmi fell-ak, mačči d lɛib win yeɣlin, d lɛib win yeɣlin ur ur yekkir ara”, mebla ma ttuɣ ddɛawi n lxir i aɣ-d-tdeɛɛu yal dqiqa, ama i nekkni, ama i wiyaḍ.

    Telha ddunit aṭas limer ur ttissinen medden aṭṭan akked lmut, meɛna akka i tt-yexleq Rebbi, deg-s tudert, deg-s lmut, deg-s aṭṭan, deg-s ḥellu, tbedd ɣef waṭas n tenmegliwin, yiwen ur yezmir ad iger afus-is akken ad ibeddel ayen yura Rebbi, cwi kan ttɣamant-d yid-neɣ ccfawat nettaḍsa mi akken i tent-id-nemmekta, ɣas ulamma ahat llant tid i ixenqen ulawen si leḥzen d wallen seg yimeṭṭi.

Yemma - Benmuhub Ḥuriya (Bucali) - Aglam n umdan

Yemma – Aglam n umdan - Benmuhub Ḥuriya (Bucali)
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 8. Yennayer 2021

Yemma - Benmuhub Ḥuriya (Bucali) - Aglam n umdan - Aḍris agelman
 © Image copyright Kabyles.Net 

    Ulac amdan i d-tefka teẓgi ; mebla ccekk , yal yiwen deg-neɣ yesɛa yemma-s, d nettat i d taɛwint n leḥnana. Yemma, d yiwet n tmeṭṭut ilulen deg waggur n tuber 1954 deg taddart n Macra i d-yezgan deg tɣiwant n Makuda yettekkin ɣer ugezdu n Tizi-Uzzu. Isem-is Seɛdya, d yemma-s i as-isemman akka, akken ad tesɛu sseɛd neɣ zzher di tudert-is. Tekker-d gar kraḍ n watmaten, sin warrac akked yiwet n teqcict; meḥsub d nettat i d tis ukkuẓet. Baba-s, yemmut zik acku yuḍen aṭas.
 
    Yemma, deg tbeddi d talemmast, ur ɣezzifet, ur wezzilt, d taččurant, d tagrurzant. Aglim-is d acebḥan am udfel; udem-is, d ahrawan am uwackan n temtunt; imuyag-is neɣ leḥnak-is d izewwaɣen am ujiḥbuḍ neɣ ḥririgran. Ma muqqleɣ ɣer ucebbub-is d aɣazzfan ar wammas, annect n tseṭṭa n wayis yernu d aberkan usmix. Allen-is d tiberkanin am uɛeqqa n uzemmur, ttirriqent deg yiṭij; ma d imi-s d amecṭuḥ am tdurut, d azewwaɣ am ujeǧǧig-nni yefsan deg tefsut.Annect-agi akk d tidet maci kan imi d yemma.

    Mi tebda tettimɣur ciṭṭuḥ deg leɛmer, yernu tezga tuḍen, tahuski-ines neɣ ccbaḥa-ines tebda txesser. Mi ara tt-twaliḍ ur as-teqqareḍ ara akk d nettat i yuɣalen akken. Ma ɛeddaɣ ɣer ṭṭbiɛa-s, ad d-iniɣ d tin ireznen aṭas; ur tettḥawal ara awal acku ɣur-s yal awal yesɛa azal d ameqqran. Di lecɣal d taɛebbajt, teḥrec yernu tetwel, dɣa aniwel n leqbayel, d nettat i d bab-is: ama d seksu, ama d aɣrum, ama d lexfaf neɣ lesfenǧ, ama d azeṭṭa d wayen akk nniḍen. Aṭas i lemdeɣ ɣur-s.

    Yemma, ḥninet mačči d kra d acu kan ur d-tesbanay ara sdat-neɣ akken ur tt-nettaf ara fell-as. Mi ara d-ini awal d awal; ul-is meqqer, tḥemmel akk medden; yal wa tefka-as lkar-is akken i as-yenna Dda Sliman Azem. Aṭas i tesɛedda, ɣer taggara-nni-ines, texser- as ṭbiɛa seg waṭṭan amcum i tt-yuwin deg 28 yennayer 2002 deg sbiter n Balwa. Seg wassen i gziɣ inzi-nni n Wat-zik: “Win i wumi kkseɣ baba-s, ur as-kkiseɣ ara; win i wumi kkseɣ yemma-s ur as-ǧǧiɣ ara”

D tagi i d yemma , ttɛuzzuɣ-tt aṭas, ad tt-yerhem wuzmir n Sidi Rebbi, iga-as amkan di lǧennet.

Timgad - Aglam n wadeg - Khaled Achoui

Tamnaḍt n Timgad
Aglam n wadeg

Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 7.Yebrir 2020

Timgad - Tamugadi - Aglam n wadeg - Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui


© Image copyright flickr

    Timgad neɣ Tamugadi, d yiwet n temdint taqdimt i yellan deg lwilaya n Tbatent (Batna), i d-izegren aṭas n leqrun, mazal ar ass-a later-is d lbenyan-is. D tamnaḍt i d-ǧǧan Rruman, xedmen-tt akken ilaq, ama d ixxamen-is, iberdan-is d wayen niḍen. Rruman, yal aḥric fkan-as azal-is, ɣef waya i xedmen leswaq, tiḥuna, lḥemmamat, amezgun ...atg.
 
    Tesɛa Timgad tamkerḍit tameqqrant n yidlisen, tezga-d deg tlemmast n temdint. Tamdint-a tamecṭuḥt, yettwazedɣen sɣur kra n yimezdaɣ, yettwassnen s lehna d talwit deg temɛict-nsen. Daɣen d tamdint n tfellaḥt d wuẓẓu, ttekken-as-d waman seg ubaraj n Kedyet Medwar i yellan dinna deg Timgad, akken daɣen i yessawaḍ aman n tissit yelhan arma d tamdint n Batna.

Taɣerdayt (Ɣerdaya) - Aglam n wadeg - Khaled Achoui

Khaled Achoui
Aglam n wadeg
Ɣerdaya (Taɣerdayt)

Taɣerdayt (Ɣerdaya) - Aglam n wadeg - Khaled Achoui
© Image copyright flickr

    Ɣerdaya, d yiwet n twilayt seg twilayin n Lezzayer, s tmaziɣt neqqar-as Taɣerdayt. Tezga-d deg ugafa n tneẓruft (sseḥra) n tmurt-nneɣ. Tebɛed s 600 km ɣef Lezzayer tamanaɣt. Tilisa-ines, seg ugafa ḥerrent-tt-id twilayin i wumi ssawalen tiwwura n sseḥra, Leɣwaṭ akked Ǧelfa, seg umalu d tiwilayin n Lbeyyeḍ d Adrar. Seg usamar d Wergla, ma seg unẓul d Tamenraset. Yuweḍ umḍan n yimezdaɣ n Ɣerdaya ɣer 93423 d amezdaɣ deg useggas n 2008.
 
    Ixxamen-is am leqsur, bnan s uẓru d wakal iṣeḥḥan. Talemmast n temdint tettemcabi ɣer tqessult (aḍebsi). Imezdaɣ-is d Imẓabiyen, ar ass-a, ṭṭfen deg wansayen-nsen (leɛwayed-nsen). Qeddcen deg temguri taqburt, am tzerbit n Ɣerdaya yettwassnen aṭas, xeddmen daɣen iselsa n leqṭen am ubernus, akked nnqec ɣef nnḥas d usɣar d lxedma n uglim d ufexxar. Sɛan lɛid n tzerbit i d-yettezzin yal aseggas. Mazal-iten ttmeslayen (heddren) tamaziɣt (tumẓabt).
 
    Ɣerdaya d tamnaḍt n tmerrit d uḥewwes. Tettwassen s sebɛa leqṣur, yal wa seg wanisa i tt-id-iḥudd, ttwaxedmen deg yiseggasen n 1000, 1300 d 1600 (Tajnint, At Bunura, Taɣerdayt, At Yezgen, At Mlict, Iguraren, At Beryan).
 
Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD uṭṭun wis 7, Yebrir 2020.

Ameddakel-nneɣ Hewwari - Aseḥbiber ɣef tdawsa - Khaled Achoui

Khaled Achoui
Aseḥbiber ɣef tdawsa
Ameddakel-nneɣ Hewwari


Ameddakel-nneɣ Hewwari  - Aseḥbiber ɣef tdawsa - Khaled Achoui
© Image copyright PublicDomainPicture
  
        Hewwari d anelmad deg uswir wis semmus deg uɣerbaz amenzu El Imam El Hewwari, deg Wehran. Yuḍen ussan iɛeddan, azal n snat n tmerwin n wussan-aya ur d-yusi ara ad iɣer.

        Tamentilt n waṭṭan-is d ɣelluy, deg tseddarin n uxxam. Dɣa yečča-tt deg tgecrart, aḍar azelmaḍ d ufus. Netta yella yehlek yakan uqbel aqerruy-is, rnu yenna-as-d umejjay yesɛa lehlak n uɛrur. Tura at-a-n deg sbiṭar ameqqran n Wehran yettdawi.

        Ad nefk lewṣaya i yinelmaden merra ur ttazzalen ara, ama deg uɣerbaz, ama deg uxxam neɣ deg berra. Ar taggara, nekkni s yinelmaden n uɣerbaz amenzu El Imam El Hewwari d yimeddukkal-is, nessaram ccfa i Hewwari, akken ad d-yuɣal ɣer uɣerbaz s tɣawla.

Iḍrisen n uselmad n tmaziɣt deg Wehran, Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD - uṭṭun wis 7.Yebrir 2020

Taddart n Ikeǧǧan (Tifra) - Aḍris agelman - Aglam n wadeg

Taddart n Ikeǧǧan (Tifra) - Aglam n wadeg, n taddart

Taddart n Ikeǧǧan (Tifra) - Aḍris agelman - Aglam n wadeg n taddart - Ikedjane Ikdjan - Bejaia
© Image copyright WikiPedia

    Tezga-d taddart n Ikeǧǧan deg tɣiwant n Tifra, asun n Sidi Ɛic, tawilayt n Bgayet. Qqaren-as taddart n Ikeǧǧan, maca ɣer tidet d lɛerc i d-ijemɛen azal n seddis (06) n tudrin yeddukklen: Tasga, At Ɛacur, At Meḥyu, Tawrirt Uɛisa, Tafrawt d Ugni. Tudrin-a ddukklent ama deg tmezduɣt, ur msebɛadent ara ta ɣef ta, ama deg yidgan iɣer ttemlilin yimezdaɣ, ama deg leqdic d wansayen, ɣef waya, i tuɣal amzun d yiwet n taddart.

    Seg tama n ugafa, tḥerr-itt-id taddart n Lqelɛa Ufella. At Ɛelwan (Akeffadu), seg unẓul d umalu, ma seg usamer d tiẓegwa d ubrid yessuffuɣen ɣer udrar d teẓgi n ukeffadu.

    Daxel ad tt-naf tesɛa aɣerbaz alemmas i d-yezgan deg taddart n Tesga, yiwen n uɣerbaz amenzu, lbusṭa, axxam n yilmeẓyen, timkerḍit n tɣuri, taska taɣiwant (antenne communal) d wammas n usejji deg tama n Iɣil n Tala. Tlata tɣilusin deg Iger Isemnan, yella daɣen dinan umraḥ n Ikeǧǧan, dinna i d-ttemlilin ama d ilmeẓyen neɣ d imeqqranen i umeslay d usezri n wakud. Annar amecṭuḥ, d sin d imeqqranen, yiwen deg Tizi, lqaɛa-ines d akal, ma d wayeḍ d amaynut deg Ugelmim n Tizi, s leḥcic aragmawan (artificielle) yettwaxdem akken ilaq.

    Imezdaɣ n Ikeǧǧan ttsewwiqen ɣer ssuq n Sidi Ɛic, tebɛed ɣef temdint-a s 16 Km, ɛlayet ɣef lebḥer s wazal n 700 n lmitrat, ɣef waya i tt-yettaṭṭaf udfel qrib yal tagrest.

    Ad naf tuddar Ikeǧǧan, yal ta ɣur-s lǧameɛ n tẓallit, deg-s daɣen i d-ttemlilin wat tuddar d tesquma-ines, yal mi ara nnejmaɛen i usqerdec n temsal yerzan taddart.

    Ma nuɣal-d ɣer leɛwayed d wansayen, ad naf Ikeǧǧan, am nettat am yakk tudrin n Leqbayel, teṭṭef deg wansayen n tjaddit, tettili tegmat gar yimezdaɣ-is, mazal tiwizi d tmecreḍt, alqaḍ n uzemmur, aḥuccu n tuga, takessawt d lxedma n tebḥirin. Deg yal taddart, mazal lxedma n tejmaɛt (tiwizi) gar yimezdaɣ, i uqɛad n wayen ixuṣṣen d lebni d unegmu n taddart.

    Deg yidles, yal mi ara d-teḥḍer tegnit, ama d yennayer, tafsut n Yimaziɣen neɣ amenzu n wunbir, yal taddart acu n leqdic adelsan i d-tettheyyi, akken yis-s ad t-tesfugel, yerna ad d- kkren warrac imecṭaḥ s leḥmala n tmagit-nsen. Tettili-d tɣilust taseklant qrib yal ayyur deg temkerḍit.

    Ma nuɣal-d ɣer umezruy, ad naf tamnaḍt n Ikeǧǧan ɣur-s amezruy d alqayan, uqbel yakan ṭṭrad n Fransa, maca tekki daɣen s lǧehd deg tegrawla n (1954-1962), imi yal taddart, tsebbel ma drus 20 n terwiḥin d iseflan akken ad d-tḥelli Lezzayer timunnent-is, ula d lxalat kkint.

    Deg yiseggasen-a ineggura, yettili-d kra n unegmu, ama d aqɛad n yiberdan n ukerrus, ama d anekcum n internet, aman d lgaz. Maca drus, imi yettili-d uɛeṭṭel deg yisenfaren sɣur imasayen.

Khaled Achoui.
Tasɣunt ASELMAD
Uṭṭun wis 8. Yennayer 2021

Maraduna - Khaled Achoui - Aglam n umdan

Maradona

Maradona_Soccer_Maraduna - Khaled Achoui - Aglam n umdan  Aḍris agelman
© Image copyright WikiMedia

    Ilul Diego Armando Maradona ass n 30 tuber 1960, deg uzniq Lanus deg tama n Buenos Aires deg n tmurt n Argentine (Marikan n wadda). Yettuneḥsab d amyurar ifazen deg umezruy n ddabex uḍar deg umaḍal merra.

    Maradona d azuran n tfekka, d awezzlan. Aksum-is d acebḥan, anzaren-is meqqrit acemma, allen-is d timdewrin, d tiberkanin. Aqerruy-is d imdewwer, ma d acekkuḥ-is yekkerṭuṭi (d akerṭuṭfan). Ahat d tewzel-nni-ines i t-iɛawnen akken ad yeg afernas deg yixṣimen-is.

    Segmi yella meẓẓi i yettwaseḥḥer s ddabex n uḍar. Asmi yuweḍ 18 n yiseggasen, yella deg wumuɣ n yimyuraren n Argentine i yewwin taqbuct n ddunit deg 1978, maca ur d-yekcim ara ad yurar. Yurar deg terbaɛt n Boca Juniors deg useggas n 1981, syin tessawel-as-d terbaɛt n Barcelone deg useggas n 1982, . Asmi i d-yufrar, tuwi-t terbaɛt n Napolé deg useggas n 1984, dɣa imir i yebda yettferfir deg yigenni wis sebɛa, yerfed tarbaɛt-a tamecṭuḥt ɣer tqacuct, yuwi yid-s talɣuɣa n tmurt n Ṭṭelyan akked teqbuct n l’europe .

    Akken daɣen i yella d lqebṭan n terbaɛt n Argentine deg teqbuct n ddunit 1986 i d-yellan di tmurt n Mexique, imir dɣa i iga axessar deg waṭas n tmura. Deg temlilit sdat terbaɛt n Legniz ara yeqqimen deg umezruy, yuwi-d sin n yiswiyen yessewhamen, amezwaru s ufus-is i t-iɛawnen, war ma ifaq yiwen armi i tfuk temlilit, dɣa imir i as-fkan isem (Afus n Rebbi), iswi wis sin, izger-d akk i unnar, yesseɣli qrib merra imyuraren ixṣimen, yegla s uɛessas, yuwi-d iswi.

    Ayen i yeǧǧan Maradona ad d-yufrar gar waṭas n yimyuraren i ifazen di ddunit, d imi yella d ameddakel n yimeɣban, anida bɣun ilin, acku ur yettu ara ansa i d-iɛedda, rnu d amallal n tlufa tuɣdimin, u d amḥaddi n tmura yenṭerren.

    Asmi i yeḥbes urar n ddabex, yuɣal d asleɣmay, ɣas akken ur iɛeṭṭel ara. Ur yeḥbis ara assaɣen-is akked ddabex uḍar, aṭas n temliliyin timeqqranin i wumi yeḥḍer, dima yettak-d ṛṛay-is. Yetturar weḥd-s anida yezdeɣ. Acḥal n tikkelt i yuḍen, acku tennerna tfekka-s s waṭas di lmizan, maca isellek, armi d ass n 25 di wunbir 2020, dɣa teḍra-as tezɣent n wul, ur iɛeṭṭel ara, yemmut ɣef leɛmer n 60 n yiseggasen.

    Yeḥzen umaḍal merra ɣef tmettant n Maradona. Yeǧǧa-d isem-is deg umezruy n ddabex d umezruy n umaḍal s umata iɣef ara tecfu talsa.

Khaled Achoui Tasɣunt ASELMAD
Uṭṭun wis 8. Yennayer 2021

Ixxamen n Buluɣin - Saɛid SEƐDI - Aglam n wadeg

24 ɣuct 1947 di Lezzayer.
Saɛid SEƐDI - Aglam n wadeg

Ixxamen n Buluɣin

Ixxamen n Buluɣin - Aḍris agelman, aglam n wadeg – Saɛid Seɛdi Askuti
© Image copyright flickr

    Ccbaḥa akked tezdeg n temdinin neɣ n tudrin skanen-d aswir n yimdanen i tent-izedɣen. Ma yella yecbeḥ umḍiq ad tesεu tikti yelhan ɣef yimdanen yettidiren din ; fehmen, ɣran, zeddig wul-nsen … Ma yella amḍiq ad yili yecmet neɣ yerka d ayen ibanen imezdaɣ-is ula d nutni d imerka, teḥbes lefhama ur d-tuwiḍ ara ɣur-sen, d at wul yezdeɣ burekku, xeddmen ala di tuḥsifin.

    Tiziri teṣfa, iḍ yeččur s rriḥa n lebḥer. Ad as-tiniḍ zzhir n uzal yessaggad iḍ, itteffer deg lqaɛ n lebḥer, amzun d tasusmi n yiḍ i t-id-yettsummun.

    Subbeɣ-d ṭṭaq, zedweɣ ɣer tewwurt, ttmuquleɣ tamdint : texla ɣef tesɛa, rrehba-agi i aɣ-izedɣen tekcem akk imdanen n Lezzayer, tamdint tameqqrant n tmurt. Tarewla, ɣiwel s axxam, nejmeɛ. Mi sekkṛent ttbernat temmut ddunit. Azzel amer kra i d-iɣellin ad d-teǧǧeḍ arraw-ik… […]

    Ɣef zelmeḍ ixxamen n Buluɣin mzuɣaren rrif rrif n ubrid, wa yeṭṭef di lḥiḍ n wa, uggaden ula d nutni. Kra deg-sen mazal bedden, llan wiyaḍ tečča-ten tewser. Wa yeqqim mebla ṭṭaq n berra, wa yeskan-d deg-s kra n tlajurin am userwal bu-tfawet.

    Wissen ayen akka nettwet armi tuɣal ccbaḥa n tiṭ d asafar. Ixxamen-a tura mačči d menwala i ten-izedɣen. D ixxamen i d-ǧǧan ikulunen. Wid i ten-iṭṭfen ass-a diɣen d imɛellmen n tmurt. Ad tkecmeḍ ɣer daxel, kra n učenčun i d-yeffɣen di Fransa ad t-in-tafeḍ din.

    Ad sebɣen ṭṭaq, Ad ṣeggmen tawwurt, ad ẓẓun tajeǧǧigt ara yalin ɣef leḥyuḍ, ala ! Ayen deg ara yettekki wayeḍ ɣas s tiṭ-is, ayen ara yesferḥen amsebrid, ayen yes ara teǧǧuǧeg temdint, ala ! Ɣer daxel kan, yal wa i yiman-is. Kullec i uɛebbuḍ.

Saɛid SEƐDI, ungal Askuti
Sb 90-91, Asalu 1991.

Taddart n Tewrirt - Malek HUD

Aḍris agelman, aglam n wadeg
Taddart n Tewrirt
Malek Houd

Aḍris agelman, aglam n wadeg Taddart n Tewrirt Malek Hud

    Axxam n twacult n At Wulmu yezga-d d amezwaru ɣef tama tayeffust n ubrid i issekcamen ɣer taddart n Tewrirt. Tawrirt ur meqqert ara, taxlijt tɛedda-as, taddart ur tuwiḍ ara, d talemmast n tudrin. Ansa i as-d-tekkiḍ d asawen, tebna ɣef tqacuct n yiwet n tiɣilt tamecṭuḥt, ɣef waya i as-fkan yimezdaɣ imezwura isem-a n Tawrirt.

    Ixxamen-is d tirni bnan s uẓru d wakal, wa isenned ɣef wayeḍ, i ten-yebḍan ɣef sin n yiḥricen d azrib alemmas yettawin srid ɣer tejmaɛt yellan deg tama meḥsub teqernit n taddart n Tewrirt. Din i ttnejmaɛen yimezdaɣ n taddart ma tella kra n temsalt i ten-iceɣben ad tt-frun s wawal i d-yettilin gar-asen tal tikkelt mi ara qqimen deg lḥeqq. Ɣef tama n umalu i d-yettqabalen d tala n taddart. Tsenned ɣef yiwen n uẓru d ameqqran yuɣalen d yiwen uɣrab n tesqif i as-bnan. Abrid yettawin ɣur-s yesgesser cwiṭ mi ara d-tekkeḍ syin. Ma ɣef tama n usammer d yiwen n uxxam d ahrawan i rran at taddart d lǧamaɛ. Lǧamaɛ n taddart n Tewrirt yesɛa sdat-s yiwen n ubraḥ d ameẓẓyan, fergen-t-id ukkuẓ n leswar, deg tlemmast n win yessuffuɣen s abrid i tella tewwurt n usɣar n ukerruc mm sin n lelwaḥ. Syin i d-keččmen diɣ i teffɣen yimẓulla. Win iḍefren tanila n ugafa ad yerr srid s adrar anda i ttawin yimeksawen n taddart lmal-nsen ad ikes. Akal i d-yezzin i taddart d tiferkiwin n yimezdaɣ-is. Deg-s nezmer ad naf ddeqs n tewsatin n yisekla, tuget deg-sen d tizemmrin yuwin amur ameqqran, syin akkin d tineqlin akked tjunan. Ma d isekla n wulmu d uslen i d-yettakken leɛlef i lmal, ẓẓan ɣef leryuf n yiɣewdan deg umkan n yinijel i d-imeqqin anda i as-yehwa.

    Imezdaɣ n taddart n Tewrirt am yimezdaɣ n tudrin merra n tmurt n Leqbayel. Ttrebbin lmal, xeddmen tafellaḥt, llan wid yettinigen ɣer tmurt n Fransa. Ulac axxam ur nesɛi ara ulamma yiwet n taɣaḍt i tuẓẓga n uyefki. Tameṭṭut timnifrit yettrebbin lṭufan, ma yella iruḥ-as uyefki ur as-d-ittnuj ara, tettakk i mmi-s akken ad yimɣur, ayefki n taɣaḍt.

Malek HUD,
Seg ungal « Ccḍeb akked yiẓuran »
Sb 7 d 8, tizrigin TIRA
Yennayer 2020.

Facebook: d aglay neɣ d amradan, WIRDI Yazid

Aḍris imesfukel bu snat turdiwin
Texte argumentatif
Facebook: d aglay neɣ d amradan

Facebook d aglay neɣ d amradan, WIRDI Yazid Aḍris imesfukel bu snat turdiwin
    
    S wugar n 350 yimelyunen n yineḍfaren si yal tama deg umaḍal1. Fayesbuk, yessaweḍ ad ibeddel, wa ad yerr amtiweg-agi ameqqran d taddart tameẓẓyant. Tumant-agi, tekcem yal amnaṛ, tessekfal-d yal ass lbaḍna n yimdanen deg wayen yerzan tudert-nsen, imahilen-nsen, iḥulfan d yisenfaren-nsen ...
    
    Mkul amdan yezmer ad yeldi amiḍan neɣ asebter, anda ara yesɛu alegdis deg waydeg yessefk ad d-isbeyyen tamagit-is d wayen akk i icudden ɣer tudert-is (aswir n ulmud, amahil, isenfaren) Deg yiwet n tezrawt tamaynut ay gan yimussnawen ɣef uzeṭṭa amezday neɣ ametti , ufan-d belli Fayesbuk yessebεad wid i iqerben akken i d-yesseqrab wid ibeεden, yerra aṭas n yimdanen d iḥiziyen ɣef yimeddukkal d twacult yellan di tilawt. Ɣef waya, cuban-t ɣer tfelwit anda seffḍen ayen yellan yecbeḥ di tudert am tdukkli, tagmat, tayri...d ayen i yefkan amkan i tudert taḥulist.

    Tuget n yinelmaden, yuɣal-asen Fayesbuk am tgella, imi, mi d-ffɣen kan seg uɣerbaz srid ɣer anternit , srid ɣer uzeṭṭa ametti, i asen-yessettun taɣuri n yidlisen d uheyyi n yimahilen yerzan almud nsen. Ula d aswir n tuget deg-sen iṣubb nezzeh, tamentilt-is d ṭṭaqqa n wakud i sεeddayen di Fayesbuk. Fayesbuk yesεa aṭas n yibaɣuren maca yuwi-aɣ ayen εzizen fell-aneɣ. Yessettu-aɣ ayen yelhan deg-neɣ, yemḍel tignatin icebḥen i nesεedday zik gar leḥbab d yimawlan s tayri n tidet.Tumant- a la tettkemmil! La tetteddu! Wissen ma ad d-naki!

WIRDI Yazid
Tasɣunt ASELMAD
Uṭṭun wis 7.Yebrir 2020

Lexique : amawal:
Amiḍan: compte
Amtiweg: planète.
Asebter: page
Alegdis: profil
Ifiizi: Solitaire
Tumant: phénomène

Tikli ɣef uḍar - SIDHUM Kusayla

Texte argumentatif: La marche à pied.
Aḍris imesfukal bu yiwet n turda.

 
Tikli ɣef uḍar - Texte argumentatif La marche à pied - Aḍris imesfukal bu yiwet n turda

    Tikli ɣef uḍar d yiwen n waddal isehlen maḍi, imi yezmer umdan ad t-yexdem di lweqt yebɣa neɣ deg umekkan yebɣa, akken daɣen yezmer ad t-yexdem yal yiwen deg-neɣ ama d agrud, d ilemzi, neɣ d amɣar. Ihi iwumi telha tikli ɣef uḍar ?

    Di tazwara, tikli ɣef uḍar ɣur-s aṭas n yibaɣuren i tezmert n umdan, imi win ileḥḥun azal n yiwet n tamert i wass ur yettaḍen ara aṭṭan n wul.
    Di tis snat, tikli n uḍar tseqɛad tikli n yidamen di tfekka n umdan.
    Syin akkin, tikli ɣef uḍar tesrusuy allaɣ n bnadem, imi win ixeddmen addal-agi yezga yers lmux-is ittafqaɛ ara.
    Ɣer taggara, tikli ɣef uḍar tsefsay tadunt di tfekka n umdan, ɣef way-agi amdan ileḥḥun aṭas ur ittqewway ara.

    Ɣaf way-agi i telha tikli ɣef uḍar imi tesɛa aṭas n yibaɣuren i d-igellun s lfayda i tezmert n umdan. Akken qqaren tazmert yelhan d nettat i d agerruj n ddunit.
Sidhum Kusayla
Tasɣunt Aselmad
Uṭṭun 8 - Yennayer 2021

Ɛebban Remḍan - SAƐDI Zuhra - Aglam n umdan

Aḍris agelman - Ɛebban Remḍan
Texte descriptif - portrait

Aglam n umdan - Ɛebban Remḍan - Texte descriptif - portrait - Abbane Ramdane

    Ɛebban Remḍan ad fell-as yeɛfu Rebbi, d yiwen umeɣras gar yimeɣrasen i d-tefka tmurt n Lezzayer di tallit n umnekcam afransis. Ilul di Larbɛa Nat Yiraten ass 10 di yunyu 1920, yefka tudert-is d asfel ɣef wakal d yimal n tmurt.
    
    Ameɣras-a, d imicbiḥ n wudem, d aččaran, iruḥ ad yeg d imdewwer, allen-is d tilemmasin, ur meqqrit ur mecṭuḥit, ma d tiɣmi wali aɛeqqa n uzemmur. Acebbub d aberkan, anzaren d imecṭaḥ, ma d icenfiren ur zurit ur rqiqit. Ɛebban Remdan, di teddi d aɣezzfan, d aččaran ɣef waya tafekka-s d tuntimt. Yeǧhed d ayen kan, d agrawliw igan annar n umennuɣ amzun d axxam-is, tilelli d ifadden-is.
    Ɛebban Remḍan, gar wid iḥemmelen tamurt-is am netta am watmaten-is, yedder di tallit ẓẓayen , laẓ d fad ur t-zgilen, lmut yal ass tḥewwes deg warraw n yiger-is, maca ur yuyis ara, yumen ad d-yas wass ad d-yeflali yiṭij n tumert, ɣef waya yezga d tama tayeffust i yal yiwen yakkaten ɣef yizerfan, yezga d umennuɣ n yal ass, tuggdi yekna-as s tebɣest, i wakken kan ad yidir ugdud azzayri di tmurt n laman. D agrawliw d bu-tissas, yesɛa lhiba d ayen kan, iqubel acengu afransis yal ass, war tuggdi, nnif d lḥerma d afares-is n yal ass, iswi-is agejdan d tilelli d tmunnent n Lezzayer.

    Ɛebban Remḍan yefka-d afud d waṭas n rrezg i wakal d tarwa n Lezzayer, almi d asmi yuweḍ ɣer wani ara naweḍ, yemmut ass 27 di duǧember 1957, send timunent n Lezzayer, di leɛmer-is 37 n yiseggasen.
 
SAƐDI ZUHRA
Tasɣunt Aselmad
Uṭṭun 8 - Yennayer 2021

Am wass-a - Ɛmer Tiɣilt

Aḍris ullis: Am wass-a.
Ɛmer Tiɣil, Izen amaziɣ

Am wass-a - Aḍris ullis_Ɛmer Tiɣil, Izen amaziɣ

    Cfiɣ am wass-a mi d-yusa xali. Ibedd-d deg yimi n tewwurt, iban-d wudem-is werreɣ, yexcawet, icenfiren-is kkawen, anyir-is yekres, allen-is zeblent-d, iban fell-as yerfa.

    Gma yeṭṭes, yuɣ-it lḥal di dduḥ, sin yiseggasen di leεmer-is, ur ifaq ara. Nekk ɣur-i imir-nni xemsa yiseggasen, faqeɣ i kullec, fehmeɣ kullec. Am win ineqren iḍran-agi s umenqar d ufḍis deg wallaɣ-iw. Teddem-d yemma iceṭṭiḍen-is, tsenna-ten di tiɣyalin. Ɛebban snat i uɣyul, yiwet tewwi-tt ɣef uqerruy-is. Ffɣen si tewwurt, tmuqqel-d yemma ɣer deffir, udem-is merra yebzeg seg yimeṭṭi, allen-is ruḥent am wakken dreɣlent, idel-itent wagu.Jeddi yeṭṭef-iyi seg ufus, nekk jebbdeɣ, netta ijebbed. Iserrem ufus-is fell-i amzun d ssiman. Akken ẓriɣ ur zmireɣ ara ad ssenesreɣ s lǧehd-iw, εeddaɣ ɣeẓẓaɣ-t, uwiɣ-d tacriḥt seg ufus-is. Isuɣ ɣur Rebbi i t-id-ixelqen, sakin isserreḥ-iyi.

    Ffɣeɣ si tewwurt n useqqif am umsuḍ. Muqqleɣ akka d wakka, sakkin qqerseɣ d tazla, ḥulfeɣ i yiḍaren-iw ur ttrusun ara ɣef wakkal, gar yigenni d wakal i ruḥeɣ. Jeddi iḍfer-iyi-d. Qeḍεeɣ-ten ɣer wuffuɣ n taddart, ddaw lemqam n sidi Ḥend Welqaḍi. Ssawaleɣ s ṭṭelq n taɣect-iw : A yemma ! Rǧu-yi ! Walaɣ iḍaren n yemma ulwan, teɣli-as teɣyalt-nni n yiceṭṭiḍen, tsekker am ssnem, ur tezmir ad d-tenṭeq. Inṭeq-d Xali, yenna-yi : Uɣal syin s axxam, ay aqerruy n lmeḥna, uɣal neɣ ad k-ineɣ jeddi-k.

    Hata-a jeddi yewweḍ-d, ikemmec-iyi, yezzuɣer-iyi s axxam. Yemma d Xali kemmlen abrid nsen ; akka i ttmuquleɣ deg-sen teddun, ttibεiden, ttuɣalen d imecṭuḥen, almi ɣaben akk ulac-iten, ɣaben ɣef wallen-iw.
Ɛmer Tiɣil, Izen amaziɣ, uṭṭun 05.

Tajmaɛt n Taddart - Ḥalit Mhenna

Texte explicatif : Tajmaât
Aḍris imsegzi - Tajmaɛt n taddart.

Aḍris imsegzi - Tajmaɛt n taddart - Texte explicatif  Tajmaât

    Deg umaḍal, yal timetti tesɛa tuddsa tamettant, yis-s i tetteddu tudert n yimdanen, ula d timetti taqbaylit tamensayt (taqburt) tesɛa tuddsa-ines, acu kan temgarad ɣef tuddsa n tmettiyin niḍen, ama deg talaɣa ama deg usefrek.

    Yal taddart tesɛa agraw amatu, win i wumi qqaren tajmaɛt, yis-s i teddunt tlufa n taddart. Yal ddurt, yettili-d ugraw n tejmaɛt akken ad sqerdcen tilufa n taddart, argaz ur d-yusin ara ɣer ugraw ad yefk lexṭiyya.
Agraw n taddart yettili-d deg tejmaɛt, deg tazwara, ameqqran n taddart neɣ lamin ad yebdu awal, ad yessefhem iswi n ugraw, syin ad yefk awal i wid yebɣan ad meslayen. Acu kan, dima d wid yennumen ttmeslayen kan ara d-yemmeslayen, wiyaḍ ssusumen, sellen d acu i d-ttmeslayen yirgazen mucaɛen deg taddart.
    Agraw n taddart dima yettɛeṭṭil, yettaṭṭaf aṭas n wakud imi llan wid yettɛeṭṭilen deg wawal, neɣ ma yella-d ubeddel n wawal gar leṣfuf n taddart. Deg ugraw, taddart mi ara teṭṭef taɣtast, awal n umɣar yettɛeddi sdat n wawal n umeẓẓyan, awal n win yesɛan cci yettɛedday sdat n wawal n yigellil. Llan diɣen wid ur nesɛi ara akk awal deg ugraw am: yixarazen, igezzaren, wid yettektilin irden, wid yekkaten ṭṭbel, acu kan, ayen yesewhamen d acu yemgaraden gar win yettektilin zzit yesɛa awal-is, d win yettektilin irden ur yesɛi ara awal-is, akken diɣen timetti ṭhemmel iḍeballen, taddart tzehhu yis-sen acu kan ur sɛin awal deg ugraw, akken diɣen ameddaḥ yesɛa awal, yesɛa azal d leqdder …. Ma d aḍebbal ur yesɛi ara.
Mi ara d-tawweḍ taggara n ugraw, ameqqran n taddart ad yefk urag i yirgazen akken ad ffɣen, win ara yeffɣen uqbel lawan ad ifekk lexṭiyya.
Deg kra n tegnatin, ma yella-d imenɣi gar twaculin neɣ teɣli temgerḍt, agraw n taddart ur yessaweḍ ara akken ad yefru tamsalt, ad iger tiɣri i yimɣaren n leɛrec akken ad d-asen ad kecmen gar twaculin yettnaɣen.

    Tajmaɛt n taddart, ulac d acu i as-ittruḥun, terra lewhi i tlufa n taddart, txeddem islaganen, ajmaɛ n tebzert, lexṭiyyat, aheyyi n tcemliyin, timecreḍt… Ula deg lawan n ṭṭrad d umennuɣ, d tajmaɛt i tt-igezzmen deg ṛṛay ma taddart ad tikki neɣ ala deg umennuɣ.
Mehenna Halit
Tasɣunt Aselmad
Uṭṭun 8 - Yennayer 2021

Tamurt n Yigawawen - Mexnaci Ǧamal

Tamurt n Yigawawen
Aḍris agelman
Aglam n wadeg

Tamurt n Yigawawen - Aḍris agelman - Aglam n wadeg -Mexnaci Ǧamal
  
    Win iran ad yissin tamurt n Yigawawen, yers seg Tizi-wezzu. Ad yaɣ abrid-nni yessawnen, yennḍen, gar yimɣan yessedhuyen allen d yijeǧǧigen yettaken talwit i yixef, am wuzzu d waḥrir, akermus d uzemmur.

    D abrid ɣer Tigzirt, tamdint d-yezgan ɣer yilel, yessewhamen s tezdeg-ines. Kra n tsigar mazal beddent ar ass-a, d inagan ɣef tallit n Rruman. Rrif n yilel ɣer usammer, ad yaweḍ s Aẓeffun. Din ad yaf asagen n ṣṣyada.

    Mi ara d-yuɣal seg Uẓeffun, yekk ɣef Yiεeẓẓugen, abrid-is ɣer Micli i d-yezgan azal n 1080 m di leεli ; ssyin ara iẓer Lalla Xdiǧa, taqacuct n Ǧerǧer. Din ay ẓeṭṭen tirakniwin n waɣzen.

    Deffir n Micli, d Larebεa n At Yiraten ara t-id-yemmagren ; agadir-nni n zik irennun ccbaḥa i tudrin i as-d-izzin d yiɣezran yettawin ɣer wasif n Sabaw. Tama-s d Icerriḍen ideg yeḍra umennuɣ mgal amnekcam afransis deg 1897. At yani, tamurt n uẓref, yewwi-d ad yerzu ɣur-s, win yebɣan ad yissin tamnaḍt-a.

    Tamurt n Yigawawen d ul n Lezzayer. Deg-s ilel, deg-s idurar. Agama ines yettak tafat i wallen d tezmert i yifadden. Ɣas tessemlellay anerzaf, tessegray-as-d tezdeg n tfekka d yiman.

Ǧamal Mexnaci,
Parcours Maghébins , sb 12